Masz kostkę brukową na posesji? Musisz płacić. "Podatek od deszczu" to nie przelewki

Mniej zieleni, więcej betonu, czyli pułapka na własnym podwórku

Pojęcie „betonozy”, używane często w sposób prześmiewczy na określenie nadmiernego wykorzystywania betonu w przestrzeni publicznej i jednoczesnego ograniczania terenów zielonych, stało się poważnym problemem wielu polskich miast. W internecie regularnie pojawiają się zdjęcia tzw. „rewitalizacji” rynków, które w praktyce zamieniają się w nagrzane, pozbawione zieleni przestrzenie przypominające betonowe pustynie. Zjawisko to analizowane jest nie tylko pod kątem estetyki, ale także wpływu na komfort życia mieszkańców oraz lokalny klimat, zwłaszcza w kontekście postępujących zmian klimatycznych i rosnącej potrzeby terenów zielonych.

Czytaj więcej: Kuszą ogromnymi pieniędzmi, ale na tę pracę mało kto się decyduje. Stawki zwalają z nóg

Warto zauważyć, że Polska zmaga się z problemem suszy hydrologicznej, a każde zabetonowane miejsce drastycznie obniża poziom wód podziemnych. Skutki takiej polityki przestrzennej są widoczne m.in. w Toruniu, gdzie intensywne opady doprowadziły do podtopień, zalewając m.in. parking przy galerii Copernicus oraz wiadukt na ul. Traugutta. Problem nadmiaru utwardzonych powierzchni dotyka również Łodzi - tam ograniczanie terenów zielonych przyczynia się nie tylko do wzrostu odczuwalnej temperatury, ale także do częstszych lokalnych podtopień. Mimo modernizacji systemu kanalizacyjnego, silniejsze opady wciąż potrafią zamienić ulice w płynące strumienie. Z kolei w Skierniewicach, gdzie rynek został wyłożony betonowymi płytami, mieszkańcy mierzą się z wyższymi temperaturami w okresie letnim oraz z problemami związanymi z deficytem wody w najcieplejszych miesiącach roku.

Ustawodawca uznał więc, że właściciele dużych obiektów, którzy uniemożliwiają wodzie swobodny obieg w przyrodzie, powinni partycypować w kosztach utrzymania gospodarki wodnej. Czy to oznacza, że każdy posiadacz podjazdu z kostki musi szykować portfel? Nie do końca, choć granica między "bezpieczną” działką a tą podlegającą opłacie staje się coraz cieńsza.

Kto musi zapłacić "podatek od deszczu"? Nie tylko powierzchnia ma znaczenie

Opłata za zmniejszenie naturalnej retencji terenowej, potocznie nazywana podatkiem od deszczu, nie jest rodzimym wynalazkiem, choć w Polsce funkcjonuje od 1 stycznia 2018 roku na mocy ustawy Prawo wodne. Podobne rozwiązania od lat z powodzeniem stosują m.in. Niemcy i Włosi, starając się w ten sposób wymusić na obywatelach i przedsiębiorcach dbałość o zasoby wodne. 

Głównym założeniem tej daniny jest zniechęcenie do nadmiernego zabudowywania działek materiałami nieprzepuszczalnymi, takimi jak beton, asfalt czy popularna kostka brukowa. Gdy deszczówka zamiast zasilać wody gruntowe, spływa bezpośrednio do kanalizacji lub na sąsiednie posesje, obciąża infrastrukturę miejską i potęguje ryzyko lokalnych podtopień. Dlatego obecnie system premiuje tych, którzy decydują się na tzw. nawierzchnie ażurowe lub ogrody deszczowe, pozwalające na swobodny odpływ wód roztopowych. 

Czytaj więcej: Kontrole ruszą po świętach. Sprawdzą jedną rzecz, kary sięgają 10 tys. złotych

Mechanizm naliczania opłaty opiera się na dwóch sztywnych parametrach, które decydują o tym, czy dany podmiot znajdzie się w kręgu zainteresowania urzędu miasta lub gminy. Po pierwsze, powierzchnia nieruchomości musi przekraczać 3500 metrów kwadratowych. Po drugie, stopień jej „uszczelnienia”, czyli wyłączenia z powierzchni biologicznie czynnej, musi wynosić więcej niż 70 proc. całego obszaru działki. Oznacza to, że podatek uderza przede wszystkim w właścicieli centrów handlowych, hal magazynowych, wielkopowierzchniowych parkingów oraz dużych osiedli mieszkaniowych zarządzanych przez wspólnoty lub spółdzielnie.

Choć przeciętny właściciel standardowego domu jednorodzinnego na działce o powierzchni 800 czy 1000 metrów kwadratowych może spać spokojnie, to osoby prywatne posiadające rozległe posiadłości muszą zachować czujność. Jeśli suma dachu, podjazdu i tarasu pokrytego betonem zajmie lwią część ogromnej parceli, przekraczając ustawowe progi, gmina może upomnieć się o swoje. 

Ile realnie kosztuje "zabetonowanie” deszczu?

Z jakimi kosztami należy się liczyć? Wysokość stawek określają przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 26 października 2023 roku w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne. Maksymalna kwota, jaką zapłacą właściciele nieruchomości bez żadnych systemów zatrzymywania wody, to 0,50 zł za każdy metr kwadratowy powierzchni uszczelnionej rocznie. Wydaje się to niewielką kwotą, jednak przy parkingu o powierzchni 10 tysięcy metrów kwadratowych mówimy już o wydatku rzędu 5000 złotych rocznie. Ustawodawca przewidział jednak system zachęt dla osób dbających o ekologię.

Przedsiębiorcy traktują tę opłatę jako stały koszt prowadzenia działalności, który przy obecnych stawkach potrafi wynieść od kilku do kilkunastu tysięcy złotych rocznie w zależności od kubatury zabudowy. W obliczu nowych regulacji, coraz częściej projektuje się obiekty z uwzględnieniem zbiorników na deszczówkę, co jest najprostszą drogą do redukcji obciążeń.

Jeśli właściciel zainwestuje w urządzenia do retencji wody z powierzchni uszczelnionych, stawki drastycznie spadają. Przy częściowym zastosowaniu systemów o pojemności do 10 proc. rocznego odpływu, opłata obniża się do 0,30 zł za metr kwadratowy. W przypadku najbardziej efektywnych instalacji, zdolnych zatrzymać powyżej 30 proc. wody, stawka spada do zaledwie 0,15 zł. Inwestycja w zbiorniki na deszczówkę staje się więc nie tylko wyrazem troski o środowisko, ale czystą kalkulacją biznesową. Co więcej, woda zgromadzona w takich systemach może być wykorzystywana do podlewania zieleni czy mycia floty pojazdów, co generuje kolejne oszczędności na rachunkach za wodę pitną.