ZUS zasypany wnioskami. Polacy ruszyli po należne pieniądze

ZUS w Polsce. Dlaczego jest tak ważny dla Polaków?

Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest jedną z najważniejszych instytucji publicznych w Polsce. Dla milionów osób ZUS kojarzy się przede wszystkim z emeryturami i rentami, ale jego zadania są znacznie szersze. To instytucja, która odpowiada za dużą część systemu zabezpieczenia społecznego, czyli mechanizmu chroniącego obywateli w razie choroby, macierzyństwa, niezdolności do pracy, starości albo utraty żywiciela. 

Do najważniejszych kompetencji ZUS należy ustalanie obowiązku ubezpieczeń społecznych, pobieranie i rozliczanie składek, prowadzenie kont ubezpieczonych i płatników oraz ustalanie prawa do świadczeń. Zakład wypłaca m.in. emerytury, renty, zasiłki chorobowe, macierzyńskie, opiekuńcze i świadczenia związane z wypadkami przy pracy. W systemie znajdują się informacje o okresach ubezpieczenia, składkach, tytułach do ubezpieczeń i przebiegu pracy. Te dane mają znaczenie nie tylko przy emeryturze, ale również przy innych sprawach urzędowych i pracowniczych. 

W praktyce ZUS jest więc instytucją, która łączy pracownika, pracodawcę i państwo. Pracodawca przekazuje składki i dokumenty, pracownik zyskuje ochronę ubezpieczeniową, a państwo dzięki temu wypłaca świadczenia i potwierdza uprawnienia. Im bardziej zróżnicowane są formy zatrudnienia, tym większe znaczenie ma rzetelne dokumentowanie przebiegu pracy.

Przez lata problemem było to, że nie wszystkie okresy aktywności zawodowej liczyły się do stażu pracy w takim samym stopniu. Osoba, która pracowała na etacie, budowała staż pracowniczy. Osoba, która przez lata działała na umowie zlecenia albo prowadziła firmę, często nie mogła tych okresów wykorzystać przy ustalaniu uprawnień u pracodawcy. Nowe przepisy zmieniają ten mechanizm. ZUS ma teraz potwierdzać wybrane okresy aktywności zawodowej, które dotąd nie zawsze były brane pod uwagę przy ustalaniu pracowniczych uprawnień. To właśnie dlatego do Zakładu trafiła lawina wniosków o wydanie zaświadczeń.

Pracownicy w Polsce. Etat, zlecenie, dzieło i własna działalność

Rynek pracy w Polsce jest zróżnicowany. Według danych GUS w styczniu 2025 r. w gospodarce narodowej pracowało około 15 mln osób. To ogromna grupa, ale nie wszyscy wykonują pracę na takich samych zasadach. Różnice między formami zatrudnienia przekładają się na urlop, składki, podatki, stabilność i uprawnienia pracownicze. Najbardziej klasyczną formą zatrudnienia jest umowa o pracę. Daje pracownikowi najszerszą ochronę wynikającą z Kodeksu pracy. Obejmuje m.in. prawo do urlopu wypoczynkowego, minimalnego wynagrodzenia, norm czasu pracy, okresów wypowiedzenia, ochrony przed nieuzasadnionym zwolnieniem i wielu świadczeń pracowniczych.

Inaczej działa umowa zlecenia. To umowa cywilnoprawna, a nie pracownicza. Daje większą elastyczność, ale nie zapewnia automatycznie takich samych uprawnień jak etat. Osoba na zleceniu może podlegać ubezpieczeniom społecznym, ale nie ma typowego prawa do urlopu wypoczynkowego, chyba że strony same ustalą odpłatną przerwę w wykonywaniu zlecenia. Jeszcze innym rozwiązaniem jest umowa o dzieło. Dotyczy wykonania konkretnego rezultatu, a nie samego starannego działania. Zwykle nie wiąże się z oskładkowaniem w taki sposób jak etat czy zlecenie, dlatego przez lata była atrakcyjna kosztowo, ale dawała słabszą ochronę osobie wykonującej pracę.

Coraz częściej spotykana jest też działalność gospodarcza, w tym samozatrudnienie i współpraca B2B. Taki model daje większą samodzielność, ale przenosi na wykonawcę odpowiedzialność za składki, podatki, urlop, ryzyko biznesowe i organizację pracy. W części branż to realna przedsiębiorczość, ale w innych bywa zamiennikiem etatu. Skala pracy poza klasycznym etatem jest duża. 

GUS podał, że na koniec grudnia 2025 r. pracę wyłącznie na podstawie umów zlecenia i pokrewnych wykonywało w Polsce 1497,7 tys. osób. To pokazuje, jak wielu pracowników mogło przez lata gromadzić doświadczenie zawodowe, które nie przekładało się wprost na staż pracowniczy.

Nowe przepisy są odpowiedzią właśnie na tę lukę. Państwo uznało, że doświadczenie zdobywane na zleceniu, w działalności gospodarczej albo w innych formach aktywności zawodowej nie powinno być całkowicie pomijane przy ustalaniu uprawnień pracowniczych. Dla wielu osób może to oznaczać realną zmianę w pracy i domowym budżecie.

Zobacz też: Bez tego dokumentu nie wypłacisz emerytury. Seniorzy wciąż nie mają pojęcia

Lawina wniosków do ZUS. Tak można odzyskać należne pieniądze

Zmiana przepisów dotyczących stażu pracy zaczęła obowiązywać etapowo. Od 1 stycznia 2026 r. nowe zasady stosuje się wobec pracodawców z sektora finansów publicznych, a od 1 maja 2026 r. wobec pozostałych pracodawców. Oznacza to, że coraz większa grupa pracowników może starać się o ponowne przeliczenie stażu pracy. 

Do stażu można teraz doliczyć m.in. okresy wykonywania umów zlecenia, umów agencyjnych, prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej oraz współpracy przy takiej działalności, jeśli były związane z odpowiednimi ubezpieczeniami. W wybranych przypadkach znaczenie mogą mieć również okresy pracy za granicą. Pracownik musi uzyskać zaświadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a następnie przekazać je pracodawcy. Dopiero na tej podstawie dział kadr może ponownie przeliczyć staż pracy i przyznać uprawnienia wynikające z dłuższego okresu aktywności zawodowej. 

Jak podaje "Dziennik Gazeta Prawna”, do końca kwietnia do ZUS wpłynęło blisko 640 tys. wniosków o wydanie zaświadczeń potrzebnych do doliczenia nowych okresów do stażu pracy. ZUS informował też, że wydał już ponad milion zaświadczeń. Po objęciu zmianami sektora prywatnego liczba wniosków dodatkowo wzrosła.

Stawka jest konkretna. Dłuższy staż pracy może oznaczać prawo do 26 dni urlopu wypoczynkowego zamiast 20. Dla pracownika to nawet sześć dodatkowych dni wolnego w roku. W części zakładów dłuższy staż wpływa również na dodatek stażowy, nagrody jubileuszowe, odprawy albo inne świadczenia przewidziane w regulaminach i układach zbiorowych. Właśnie stąd mówi się o możliwości odzyskania należnych pieniędzy. Nie chodzi o prosty przelew z ZUS dla każdego, ale o to, że po przeliczeniu stażu pracownik może uzyskać wyższe świadczenia u pracodawcy albo szybciej nabyć prawo do określonych dodatków. W administracji publicznej, oświacie, samorządach i części dużych firm może to mieć realny wpływ na wynagrodzenie.

Wniosek można złożyć elektronicznie przez konto w ZUS. Po zalogowaniu należy skorzystać z odpowiedniego formularza dotyczącego zaświadczenia o okresach ubezpieczenia dla celów doliczania ich do stażu pracy. Część danych system uzupełnia automatycznie, ale warto sprawdzić poprawność informacji i uzupełnić braki. 

Jeżeli w systemie ZUS nie ma wszystkich danych, konieczne mogą być dodatkowe dokumenty. Mogą to być umowy, decyzje, potwierdzenia prowadzenia działalności albo inne dowody potwierdzające okres aktywności zawodowej. Im pełniejszy wniosek, tym mniejsze ryzyko wezwań do uzupełnienia i dłuższego oczekiwania.