Rewolucja w L4 w Polsce. Od 2026 roku ZUS zyska narzędzie, przed którym trudno będzie się ukryć

Polacy masowo korzystają z L4

Skala korzystania ze zwolnień lekarskich w Polsce od lat utrzymuje się na niezwykle wysokim poziomie, co budzi uzasadniony niepokój zarówno ekonomistów, jak i pracodawców. Każdego roku do ZUS wpływają miliony zaświadczeń o czasowej niezdolności do pracy, a statystyki te niebezpiecznie pęcznieją w okresach okołoświątecznych oraz w trakcie sezonu wakacyjnego. Dla wielu pracowników, przytłoczonych tempem życia i rosnącymi wymaganiami zawodowymi, tak zwane L4 na podratowanie zdrowia stało się nieformalnym, choć ryzykownym, przedłużeniem płatnego wypoczynku. Wypalenie zawodowe, choć coraz częściej diagnozowane i traktowane poważnie przez psychiatrów, w powszechnej świadomości bywa niestety mylone ze zwykłą chęcią złapania oddechu na koszt państwa lub pracodawcy.

Problem leży jednak głębiej niż w samej chęci oszukania systemu. Rosnąca presja inflacyjna i niepewność gospodarcza sprawiają, że Polacy coraz częściej boją się brać bezpłatne urlopy, wybierając w zamian płatne w 80 procentach zwolnienie chorobowe. Taka kalkulacja wydaje się opłacalna jedynie na krótką metę, bowiem system ubezpieczeń społecznych jest systemem naczyń połączonych. Masowe nadużycia obciążają Fundusz Ubezpieczeń Społecznych kwotami liczonymi w miliardach złotych rocznie, co w dłuższej perspektywie przekłada się na wysokość składek płaconych przez wszystkich zatrudnionych. Warto pamiętać, że przez pierwsze 33 dni choroby w roku kalendarzowym (lub 14 dni w przypadku osób po 50. roku życia) koszty wynagrodzenia chorobowego pokrywa bezpośrednio pracodawca, co dla mniejszych firm może stanowić gigantyczne i nieprzewidziane obciążenie budżetowe.

Takie korzystanie z L4 jest nielegalne

Czasy, w których inspektorzy ZUS pukali do drzwi chorych wyłącznie na chybił trafił, minęły, ustępując miejsca bezlitosnej matematyce i analizie danych. Obecnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych dysponuje potężnym orężem w postaci zaawansowanych algorytmów, które potrafią wytypować potencjalnego symulanta niemal natychmiast po wpłynięciu elektronicznego zwolnienia do systemu. Mechanizm ten opiera się na analizie ryzyka i wyłapywaniu powtarzalnych schematów, które dla ludzkiego oka mogłyby pozostać niezauważalne w gąszczu milionów dokumentów. System flaguje przypadki, w których pracownik cyklicznie bierze krótkie zwolnienia w okolicy weekendów, korzysta z pomocy lekarzy oddalonych o setki kilometrów od miejsca zamieszkania lub otrzymuje zwolnienia od medyków, którzy statystycznie wystawiają ich podejrzanie dużo.

Skuteczność tego cyfrowego sita jest porażająca, co potwierdzają najnowsze dane spływające z oddziałów ZUS w całej Polsce. Tylko w pierwszej połowie 2025 roku przeprowadzono ponad 227 tysięcy kontroli, co skutkowało wstrzymaniem tysięcy zasiłków na wielomilionowe kwoty. Algorytm bierze pod lupę nie tylko sam fakt wystawienia L4, ale krzyżuje te dane z historią zatrudnienia i poprzednimi absencjami. Jeżeli system zauważy, że ubezpieczony naprzemiennie korzysta z zasiłku opiekuńczego na dziecko i zwolnienia na własną chorobę, natychmiast zapala się czerwona lampka ostrzegawcza. Co więcej, w dobie powszechnej cyfryzacji dowodem w sprawie mogą stać się nawet media społecznościowe, gdzie niefrasobliwi "chorzy” chwalą się zdjęciami z egzotycznych wakacji lub postępami w remoncie domu, podczas gdy oficjalnie powinni leżeć w łóżku.

Zobacz też: Kary za nieodśnieżenie dachu mogą słono kosztować. Właściciele nieruchomości powinni wiedzieć

Tak może skończyć się lewe L4

Decyzja o wykorzystaniu zwolnienia lekarskiego niezgodnie z jego przeznaczeniem może okazać się jedną z najdroższych pomyłek w karierze zawodowej. Jeśli kontrola wykaże nieprawidłowości, na przykład nieobecność chorego pod wskazanym adresem bez uzasadnionej przyczyny medycznej lub wykonywanie w tym czasie innej pracy zarobkowej, ZUS natychmiast wstrzymuje wypłatę zasiłku chorobowego. To jednak dopiero wierzchołek góry lodowej, ponieważ organ rentowy ma prawo zażądać zwrotu już wypłaconych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami, co w przypadku długotrwałych zwolnień może oznaczać konieczność oddania kilkunastu, a nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych. Warto podkreślić, że tłumaczenie o "podratowaniu zdrowia psychicznego” poprzez remont kuchni czy wyjazd na narty zazwyczaj nie znajduje uznania w oczach orzeczników, jeśli stoi w sprzeczności z zaleceniami lekarskimi zapisanymi w dokumentacji.

Jeszcze poważniejsze konsekwencje czekają na nieuczciwego pracownika ze strony samego pracodawcy, który w przypadku wykrycia oszustwa zyskuje potężny argument prawny. Wykorzystywanie zwolnienia lekarskiego niezgodnie z celem to ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych, co zgodnie z Kodeksem pracy daje pełne prawo do rozwiązania umowy w trybie natychmiastowym, czyli tak zwanej dyscyplinarki. Zwolnienie dyscyplinarne w świadectwie pracy to piętno, które może skutecznie zamknąć drzwi do kariery w renomowanych firmach na długie lata. Należy również pamiętać o odpowiedzialności karnej za wyłudzenie poświadczenia nieprawdy, co w skrajnych przypadkach może skończyć się sprawą w sądzie. Zatem zanim zdecydujemy się na "lewe” L4, warto przekalkulować, czy chwila odpoczynku jest warta ryzyka utraty nie tylko twarzy, ale i środków do życia.