Ceny gazu wzrosły o 20 procent w jeden dzień. Czy Polacy zapłacą rekordowe rachunki?

Europejska walka o gaz ziemny

Wydarzenia z ostatnich dni na Bliskim Wschodzie natychmiast znalazły odzwierciedlenie w arkuszach zleceń na giełdach surowcowych, przypominając nam, jak kruchą konstrukcją jest globalny system dostaw energii. W sam tylko poniedziałek ceny gazu w Europie podskoczyły o 20 proc., co wywołało falę niepokoju wśród inwestorów oraz konsumentów obawiających się powtórki z czarnych scenariuszy, jakie znamy z 2022 roku. 

Eksperci i maklerzy zgodnie przyznają, że trwająca wojna, której końca na razie nie widać, wprowadziła rynki w stan wysokiej zmienności, reagując na każdy sygnał mogący zwiastować ograniczenie podaży nośników energii.

Sytuacja jest o tyle wymagająca, że Europa kończy obecny sezon grzewczy z wyraźnie uszczuplonymi zapasami gazu ziemnego w magazynach. W praktyce oznacza to, że w nadchodzących miesiącach letnich kraje regionu będą zmuszone do agresywnych zakupów ładunków LNG, aby zdążyć z uzupełnieniem rezerw przed kolejną zimą. Taka konieczność stawia Europę w roli bezpośredniego rywala dla dynamicznie rozwijających się gospodarek Azji, które również zgłaszają ogromne zapotrzebowanie na to samo paliwo, co w naturalny sposób podbija cenę końcową surowca.

Warto w tym miejscu zauważyć, że obecny poziom zmagazynowania gazu ziemnego, choć niższy niż pożądany, jest monitorowany przez instytucje unijne z większą uwagą niż w poprzednich dekadach.

To właśnie ta czujność oraz dywersyfikacja źródeł dostaw mają być naszą tarczą przed szantażem energetycznym i nagłymi przerwami w dostawach. Rynek LNG stał się obecnie znacznie bardziej płynny, co pozwala na szybszą reakcję w przypadku blokady konkretnych szlaków transportowych, choć trzeba pamiętać, że logistyka morska jest podatna na ryzyka związane z bezpieczeństwem kluczowych kanałów i cieśnin, przez które przepływają gazowce.

Prezes URE wyjaśnia, czego mogą spodziewać się Polacy

W całym tym informacyjnym szumie i giełdowej gorączce bardzo wyraźny głos zabrała Renata Mroczek, prezes Urzędu Regulacji Energetyki, studząc rozgrzane emocje obserwatorów rynku. Jej zdaniem, mimo obiektywnych trudności i wzrostów cen surowców na rynkach światowych, obecnie nie ma merytorycznych podstaw do paniki. Prezes URE podkreśla, że Polska i Europa wyciągnęły bolesne, ale cenne wnioski z doświadczeń, które nastąpiły po wybuchu pełnoskalowej wojny w Ukrainie.

Obserwujemy, jak się zachowują rynki, rozmawiamy z przedsiębiorstwami. Na razie nie ma podstaw do tego, żeby myśleć, że będziemy mieli powtórkę ze zdarzeń, które miały miejsce po wybuchu wojny w Ukrainie. Wyciągnęliśmy z tamtych doświadczeń dużo wniosków, mamy zdywersyfikowane dostawy. W mojej ocenie nie ma podstaw do tego, żeby panikować - podkreśliła prezes URE.

Kluczowym argumentem przemawiającym za zachowaniem spokoju jest fakt, że obecnie nasze dostawy są znacznie lepiej zdywersyfikowane, co drastycznie zmniejsza ryzyko wystąpienia kryzysu o skali podobnej do tego sprzed dwóch lat. Renata Mroczek uspokaja, że systematycznie prowadzony jest monitoring zachowań rynkowych oraz dialog z przedsiębiorstwami energetycznymi, co pozwala trzymać rękę na pulsie i reagować na ewentualne anomalie, zanim dotkną one odbiorców końcowych.

Potrzeba czasu, żeby zobaczyć, jak sytuacja będzie się rozwijała, czy obecne ruchy cen to tylko chwilowe wahnięcie, czy też wpłynie ona na zmiany kierunków dostaw i cen na globalnym rynku gazu w długim okresie. Mamy zapasy, a zima, czyli okres wzmożonego zapotrzebowania na gaz związany z wytwarzaniem ciepła, jest w zasadzie za nami, więc ja bym uspokajała emocje - podkreśla prezes URE.

Dlaczego jednak giełdowe wzrosty o 20 proc. nie muszą od razu oznaczać analogicznej podwyżki na naszych fakturach? Odpowiedź kryje się w specyfice mechanizmu taryfowego, który prezes URE szczegółowo wyjaśnia. Ceny paliw gazowych zatwierdzane w taryfach sprzedaży nie są prostym odbiciem codziennych notowań na giełdzie. Stanowią one raczej wypadkową kosztów zakupu paliw wynikających z kontraktów, które spółki obrotu zawarły już z dużym wyprzedzeniem – często kilku- lub kilkunastomiesięcznym.

Portfel zakupowy przeciętnego przedsiębiorstwa energetycznego składa się z wielu produktów kupowanych w różnym czasie i po różnych cenach. Taryfa w pewnym sensie uśrednia te koszty w perspektywie całego roku, dzięki czemu ostateczna cena dla klienta nie osiąga ani rynkowych maksimów, ani minimów. To właśnie ten mechanizm stabilizujący sprawia, że zatwierdzone przez regulatora stawki pozostają na ten moment bezpieczne i przewidywalne dla gospodarstw domowych.

Zobacz też: Ceny paliw wystrzeliły, Polacy płacą i płaczą. Tusk uspokaja: “Nie dopuszczę, aby ktokolwiek zarobił”

Czy nasze rachunki pozostaną na stabilnym poziomie?

Nie da się ukryć, że niepokoje i choćby chwilowe ograniczenia w dostawach nośników energii na światowe rynki zawsze będą rzutować na ich wyceny. Prezes URE przyznaje, że znaczna zmienność na rynkach ropy i gazu jest naturalną reakcją na doniesienia o konfliktach zbrojnych w regionach kluczowych dla wydobycia i transportu surowców. Mimo to, optymizm płynący z urzędu regulacyjnego opiera się na fundamencie solidnego planowania.

Spółki energetyczne nie działają pod wpływem impulsu, lecz budują swoje zapasy z dużą ostrożnością, co daje nam niezbędny bufor czasowy. Na ten moment brak jest uzasadnienia, by zakładać, że obecne zawirowania doprowadzą do paraliżu gospodarczego czy drastycznych braków paliwa, które zmusiłyby regulatora do nagłych i bolesnych rewizji taryf.

Trudno się dziwić, że po takich informacjach, jakie do nas docierają, ceny ropy i gazu na giełdach wykazują znaczną zmienność, bo niepokoje i - nawet chwilowe - ograniczenia dostaw nośników energii na rynki światowe zawsze przekładają się na ich notowania - tłumaczy prezes URE.

Z punktu widzenia polskiego konsumenta najważniejszą informacją pozostaje fakt, że stabilność taryf jest gwarantowana przez specyfikę długoterminowych kontraktów. Oznacza to, że chwilowe skoki cen na giełdzie w Londynie czy Amsterdamie są dla nas jedynie sygnałem ostrzegawczym, a nie bezpośrednim wyrokiem na domowy budżet. 

Niemniej jednak trwała zmiana trendu na rynkach światowych, mogłaby w dłuższej perspektywie wpłynąć na koszty przyszłych zakupów gazu przez spółki. Dlatego tak istotne jest dalsze inwestowanie w niezależność energetyczną i optymalizację zużycia energii.