Anna Badurska 10.02.2026 15:31

Za brak jednej rzeczy nawet 5000 zł kary. Spiesz się, bo termin zaraz minie

Fot. Getty Images/Canva

Polska staje przed największą od dekad rewolucją w sposobie ogrzewania domów, która dla wielu właścicieli nieruchomości może okazać się bolesnym zderzeniem z rzeczywistością. Nowe przepisy nie pozostawiają złudzeń: czas na półśrodki i ignorowanie terminów właśnie się skończył, a służby kontrolne zyskały narzędzia, których wcześniej nie miały. Zignorowanie tych zmian to już nie tylko kwestia ekologii, ale realne ryzyko, które może zrujnować domowy budżet w jedną chwilę.

Restrykcyjne uchwały antysmogowe obejmują kolejne województwa surowymi zakazami
Brak odpowiednich dokumentów technicznych to duży problem podczas kontroli
System kar finansowych został zaprojektowany tak, by unikanie wymiany źródła ciepła stało się całkowicie nieopłacalne

Nie ma taryfy ulgowej

Przez lata wielu z nas żyło w przekonaniu, że „mój dom to moja twierdza”. Wierzyliśmy, że to, co dzieje się w zaciszu piwnicy czy kotłowni, jest wyłącznie naszą sprawą. Jednak rok 2026 przynosi brutalną weryfikację tego poglądu. Dziś dym wydobywający się z komina nie jest już tylko produktem ubocznym ogrzewania – dla służb miejskich, gminnych oraz coraz częściej dla czujnych sąsiadów, to sygnał alarmowy.

Emocje budzi fakt, że kontrole przestały być sporadycznymi akcjami edukacyjnymi. Teraz to systematyczna, urzędnicza machina. Funkcjonariusze mają prawo wejść na posesję w godzinach od 6:00 do 22:00, a właściciel ma obowiązek umożliwić im dostęp do urządzenia grzewczego oraz paliwa. Co czuje człowiek, widząc mundurowych przy furtce? Dla wielu to paraliżujący stres, zwłaszcza gdy terminy wymiany „kopciucha” minęły, a w piwnicy wciąż huczy stary, bezklasowy piec.

Urzędnicy nie będą już przyjmować argumentów o braku funduszy czy braku dostępnych instalatorów. Mapy drogowe zapisane w uchwałach antysmogowych były znane od lat, a rok 2026 jest dla wielu regionów Polski datą graniczną, po której kończy się czas próśb, a zaczyna czas egzekucji.

Tabliczka znamionowa – mały element, który decyduje o karze

Kiedy kontroler przekracza próg kotłowni, jego wzrok pada najpierw na mały element, który dla wielu jest kompletnie nieistotny: metalową tabliczkę znamionową. To na niej zapisany jest los domowego budżetu. Jeśli widnieje na niej informacja o klasie 3 lub 4, odliczanie do obowiązkowej wymiany już trwa (zazwyczaj do 2027-2028 roku). Najgorsza sytuacja spotyka jednak tych, u których tabliczka jest nieczytelna lub – co gorsza – w ogóle jej nie ma.

Zgodnie z prawem obowiązującym w 2026 roku, każdy kocioł bez czytelnego oznaczenia klasy emisyjnej (według normy PN-EN 303-5:2012) jest uznawany za urządzenie bezklasowe. Oznacza to natychmiastowy nakaz wymiany, a w regionach takich jak Śląsk czy Podkarpacie – natychmiastowe złamanie zakazu eksploatacji.

Na co kontroler zwróci uwagę w pierwszej kolejności?

1. Klasa kotła: Urządzenia klasy 3 i 4 mają wyznaczone bliskie daty końcowe. Tylko klasa 5 oraz certyfikat Ecodesign dają prawo do dalszego użytkowania.

2. Certyfikaty i dokumentacja: Instrukcja obsługi oraz certyfikat CE muszą być pod ręką. Ich brak to dla kontrolera sygnał, że urządzenie może nie spełniać norm.

3. Jakość paliwa: Kontrolerzy mogą pobrać próbki popiołu. Jeśli znajdą w nim ślady spalania odpadów lub zakazanych paliw, sytuacja staje się dramatyczna.

4. Dowód utylizacji: Jeśli wymieniłeś piec z dofinansowaniem, musisz posiadać dokument ze skupu złomu potwierdzający zniszczenie starego "kopciucha".

Ile naprawdę kosztuje błąd?

Tego większość właścicieli domów boi się najbardziej. Ile kosztuje upór lub niedopatrzenie? System kar został skonstruowany tak, by karać dotkliwie i nieuchronnie. Mandat karny wystawiony przez funkcjonariusza na miejscu to zazwyczaj kwota rzędu 500 zł. Wydaje się to niewielką sumą? Nic bardziej mylnego. To dopiero początek spirali.

Jeśli właściciel odmówi przyjęcia mandatu lub jeśli naruszenia są rażące, sprawa trafia do sądu. Tam grzywna może wynieść nawet 5 000 zł. Jednak najbardziej bolesny jest mechanizm ponawiania kontroli. Zapłacenie kary nie legalizuje pieca. Kontrolerzy mogą wrócić po miesiącu. Jeśli piec nadal nie został wymieniony, nakładana jest kolejna kara. W skrajnych przypadkach koszt uporczywego łamania przepisów może w ciągu jednego sezonu grzewczego przewyższyć koszt zakupu nowoczesnej pompy ciepła.

To tutaj kończy się empatia, a zaczyna twarda egzekucja. Jeśli kontrola wykaże naruszenie uchwały:

Mandat na miejscu: Do 500 zł.

Grzywna sądowa: Przy odmowie przyjęcia mandatu kara może wzrosnąć do 5 000 zł.

Recydywa: Zapłacenie kary nie kończy sprawy. Kontrolerzy wrócą, a każda kolejna wizyta to ryzyko następnych sankcji, aż do skutku (wymiany pieca).

Czy jest szansa na ratunek? Program „Czyste Powietrze” w 2026 roku oferuje nawet 136 200 zł wsparcia, ale wymaga audytu energetycznego i często kompleksowej termomodernizacji. Czasu na decyzję jest coraz mniej – kolejki do instalatorów w regionach z kończącymi się terminami sięgają już wielu miesięcy.

Listy Regionów Krytycznych - kompleksowy harmonogram

STREFA OSTATNIEJ SZANSY: Tu przepisy dają jeszcze chwilę

Te regiony dają najwięcej czasu, ale uwaga – ceny usług instalatorskich będą tam rosły z każdym miesiącem:

LUBUSKIE: "Kopciuchy" legalne do 2027, klasa 3 i 4 do 2028
WARMIŃSKO-MAZURSKIE: Tu decydują lokalne gminy, ale "kopciuchy" są już na celowniku
OPOLSKIE: Najdłuższy oddech w Polsce. "Kopciuchy" do 2030, klasa 3/4 do 2032
PODLASKIE: Jako jedyne nie wprowadziło sztywnej uchwały ogólnej, ale promuje standardy Ecodesign

STREFA POMARAŃCZOWA: Tu "kopciuchy" są już nielegalne

Jeśli wciąż masz stary piec w tych województwach, podczas kontroli dostaniesz mandat od ręki. Oto ostateczne daty dla klas 3 i 4:

MAZOWIECKIE & WIELKOPOLSKIE: Masz czas na wymianę klasy 3 i 4 do 01.01.2028
MAŁOPOLSKIE: Czas ucieka najszybciej – klasa 3 i 4 do wymiany do 01.01.2027
DOLNOŚLĄSKIE: Spokój z klasą 3 i 4 tylko do 01.07.2028
LUBELSKIE: Klasa 3 znika w 2027, klasa 4 w 2028
KUJAWSKO-POMORSKIE & ZACHODNIOPOMORSKIE: Ostateczny termin to 01.01.2028

CZERWONA STREFA: Regiony z "Godziną Zero" w 2026 roku

To tutaj urzędnicy zapowiadają najostrzejsze kontrole już od stycznia:

ŚLĄSKIE: Od 1 stycznia 2026 absolutny zakaz "kopciuchów". Koniec taryfy ulgowej
PODKARPACKIE: Od 1 stycznia 2026 brak litości dla kotłów bezklasowych
ŚWIĘTOKRZYSKIE: Od 1 lipca 2026 rygor totalny – nawet klasa 5 musi zniknąć, jeśli masz pod nosem sieć gazową!
POMORSKIE: Od 1 września 2026 wygasają uprawnienia dla kotłów klasy 3 i 4
ŁÓDZKIE: Od 1 stycznia 2026 obowiązkowe filtry dla wszystkich kominków sprzed 2018 roku

Większość z nas myśli: "Mój piec ma certyfikat, mam czas". To błąd, który może kosztować 5000 zł. Jeśli Twój kocioł jest klasy 3 lub 4, to w większości kraju za niecałe dwa lata staniesz się w obliczu prawa "użytkownikiem kopciucha".

Kontrolerzy z Ekopatroli nie patrzą na to, czy piec jest zadbany. Liczy się tylko data i klasa. Jeśli Twoje województwo jest w "Czerwonej Strefie", a Ty nie masz dokumentów – jesteś na straconej pozycji.

Źródła: