W tym przypadku małżeństwo nic nie da. Dom i tak przejmie teściowa

Nieoczekiwani spadkobiercy

Większość z nas żyje w przekonaniu, że po śmierci współmałżonka, z którym nie mieliśmy dzieci, cały wypracowany majątek automatycznie przechodzi na drugą połówkę. To intuicyjne, sprawiedliwe i... całkowicie błędne. Polskie prawo spadkowe przewiduje mechanizm, który dla wielu wdów jest potężnym wstrząsem emocjonalnym. Jeśli nie ma testamentu, do gry wchodzą rodzice zmarłego.

W takiej sytuacji wdowa musi zmierzyć się nie tylko z żałobą, ale i z koniecznością „podziału” majątku z teściami. Żona dziedziczy połowę udziału męża, a drugą połowę rodzice zmarłego.

- W praktyce oznacza to, że wdowa nie staje się jedyną właścicielką całego majątku po mężu, lecz współwłaścicielką razem z teściami – wyjaśnia Mecenas Mateusz Ostrowski. 

To nie koniec komplikacji. Jeśli rodzice męża nie żyją, prawo do części Twojego mieszkania zyskują szwagier lub szwagierka, a w skrajnych przypadkach nawet ich dzieci.

- Z punktu widzenia prawa nie ma znaczenia, czy wdowa utrzymywała kontakt z rodzeństwem męża ani czy relacje były dobre czy złe. Liczy się wyłącznie formalna więź pokrewieństwa – dodaje ekspert. 

Wyobraź sobie, że o remoncie dachu czy sprzedaży mieszkania musisz decydować wspólnie z siostrzeńcem męża, którego nie widziałaś od dekady. Bez testamentu ten scenariusz staje się Twoją rzeczywistością.

Moje ściany, cudza ziemia

Jeszcze trudniejsza sytuacja dotyczy par, które zdecydowały się na budowę domu na działce należącej do rodziców jednego z małżonków. W polskim prawie obowiązuje stara rzymska zasada: to, co trwale złączone z gruntem, należy do właściciela gruntu. Budynek nie jest odrębną własnością – jest częścią ziemi. Jeśli więc działka należy do teściów, to choćbyście wylali w ten dom każdą kroplę potu i każdą złotówkę z kredytu, formalnie nie należy on do Was.

Dla wielu małżeństw to odkrycie jest jak zimny prysznic.

- Małżonkowie w takiej sytuacji są jedynie osobami, które dokonały nakładów na cudzą nieruchomość. Przysługuje im roszczenie o rozliczenie poniesionych nakładów, ale nie prawo własności do budynku – podkreśla Mecenas Ostrowski. 

W oczach sądu dom jest własnością teściów, a Wy jesteście jedynie „inwestorami”, którzy sfinansowali ich majątek.

Co więcej, taki dom w ogóle nie wchodzi w skład spadku po mężu. Prawnik w rozmowie z nami dodaje:

- Jeżeli działka należała do teściów, a nie do męża, to dom również do niego nie należał. W konsekwencji nie wchodzi on do masy spadkowej po mężu.

Wdowa zostaje więc z kredytem do spłacenia i roszczeniem o zwrot pieniędzy, ale bez żadnej gwarancji, że może w tym domu nadal mieszkać.

Eksmisja z własnych wspomnień

Najbardziej bolesny scenariusz pisze życie, gdy relacje z rodziną zmarłego ulegają pogorszeniu. Choć brzmi to drastycznie, teściowie mają prawną możliwość żądania opuszczenia nieruchomości przez wdowę. Bez formalnej umowy najmu czy służebności, wdowa zajmuje dom bez podstawy prawnej. Fakt, że spłacała raty przez ostatnie 15 lat, nie daje jej automatycznego biletu do dożywotniego zamieszkiwania.

Sąd może nakazać zwrot nakładów pieniężnych, ale jednocześnie może wydać wyrok eksmisyjny.

- Oznacza to, że sąd może zasądzić pieniądze, a jednocześnie nakazać opuszczenie domu – ostrzega Mecenas Mateusz Ostrowski. 

To moment, w którym prawo boleśnie zderza się z ludzką krzywdą. Jak uniknąć takiej tragedii? Kluczem jest uregulowanie własności jeszcze za życia rodziców, najlepiej poprzez darowiznę działki na rzecz obojga małżonków.

- Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest przeniesienie własności działki na małżonków jeszcze za życia teściów. Najczęściej odbywa się to w drodze darowizny – doradza ekspert.

Taki krok pozwala skorzystać z tzw. zerowej grupy podatkowej i uniknąć ogromnych kosztów w przyszłości.

Testament nie zawsze wystarcza

Jedynym sposobem, by odsunąć rodzinę męża od współdecydowania o wspólnym majątku, jest sporządzenie testamentu. To dokument, który zmienia wszystko – żona staje się jedyną spadkobierczynią. Ale i tutaj prawo zostawia furtkę dla najbliższych krewnych w postaci zachowku. Rodzicom męża, jeśli ten nie miał dzieci, przysługuje roszczenie finansowe.

Mimo to, testament drastycznie wzmacnia pozycję wdowy.

Testament nie zawsze eliminuje konflikt, lecz zmienia go z walki o własność na spór o pieniądze – podkreśla Mecenas Ostrowski. 

Dzięki niemu nikt nie może wejść do Twojego domu i żądać kluczy do jednego z pokoi, bo stał się jego współwłaścicielem. Testament sprawia, że walka toczy się o cyfry na koncie, a nie o dach nad głową.

- Najgorszym rozwiązaniem jest budowa domu na cudzym gruncie bez uregulowania własności. To niemal zawsze prowadzi do problemów przy śmierci, rozwodzie lub konflikcie rodzinnym – podsumowuje prawnik. 

Zadbaj o swoje bezpieczeństwo dziś, by jutro nie stało się areną bolesnych sporów w cieniu sądowej sali.