Wielkie zmiany w L4. ZUS dostaje nowe uprawnienia, sprawdzi nie tylko chorobę

ZUS z większą kontrolą. Liczby pokazują skalę problemu

Nowe przepisy wyraźnie wzmacniają pozycję ZUS w zakresie kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich. Organ może żądać wyjaśnień oraz informacji niezbędnych do oceny zasadności L4.

Dane pokazują, że kontrola nie jest marginalnym zjawiskiem. W I półroczu 2025 roku ZUS przeprowadził ponad 69 tys. kontroli, w wyniku których w 8,1 tys. przypadków stwierdzono nieprawidłowości. Wstrzymane świadczenia sięgnęły 16,6 mln zł.

Nowelizacja doprecyzowuje także zasady kontroli zwolnień wystawianych z tytułu opieki nad członkiem rodziny. Oznacza to jednoznaczną podstawę prawną do ich weryfikacji.

Zmiany wchodzą etapami. Kluczowe daty to 2026 i 2027 rok

Nowelizacja ustawy o świadczeniach pieniężnych w razie choroby i macierzyństwa została rozłożona w czasie.

• Od 27 stycznia 2026 r. obowiązują przepisy dotyczące zasad kontroli oraz gromadzenia materiału dowodowego przez ZUS.
• Od 13 kwietnia 2026 r. zaczynają obowiązywać regulacje doprecyzowujące pojęcie pracy zarobkowej i działań sprzecznych z celem zwolnienia.

Najistotniejsza zmiana wejdzie w życie 1 stycznia 2027 r. – wtedy możliwe będzie objęcie zwolnieniem lekarskim tylko jednego tytułu ubezpieczenia.

To oznacza, że system będzie zmieniał się stopniowo, a pełne skutki reformy będą widoczne dopiero w 2027 roku.

Nowe definicje: czym jest praca zarobkowa i co narusza cel L4

Jedną z najważniejszych zmian jest jasne określenie, co ustawodawca rozumie przez „pracę zarobkową”. W praktyce chodzi o każdą aktywność, z której ktoś czerpie dochód – niezależnie od tego, czy to etat, zlecenie, własna firma czy inna forma współpracy. Jeśli ktoś zarabia, to co do zasady jest to praca w rozumieniu przepisów o L4.

Jednocześnie nowe regulacje dopuszczają drobne, jednorazowe czynności, jeśli wynikają z wyjątkowej sytuacji i nie są wykonywane na polecenie pracodawcy. Chodzi np. o podpisanie ważnego dokumentu, którego brak mógłby narazić firmę na poważne straty. To jednak wyjątek, a nie reguła.

Drugim kluczowym pojęciem są działania sprzeczne z celem zwolnienia. Mówiąc prosto – to takie zachowania, które mogą utrudniać powrót do zdrowia. Jeśli ktoś ma zwolnienie z powodu problemów z kręgosłupem, a w tym czasie wykonuje ciężką pracę fizyczną, może to zostać uznane za naruszenie zasad. Z drugiej strony zwykłe czynności, takie jak wyjście do sklepu czy krótki spacer, same w sobie nie są traktowane jako złamanie L4.

Celem zmian jest ograniczenie sytuacji, w których decyzje zależą wyłącznie od interpretacji. Nowe przepisy mają sprawić, że zarówno pracownicy, jak i ZUS będą wiedzieć wyraźniej, co wolno, a czego nie.

Praca przy jednym tytule, zwolnienie przy drugim

Od 1 stycznia 2027 r. możliwe będzie wskazanie, że zwolnienie lekarskie dotyczy wyłącznie jednego tytułu ubezpieczenia.

W praktyce oznacza to, że osoba zatrudniona w dwóch miejscach lub łącząca etat z działalnością gospodarczą będzie mogła wykonywać pracę w jednym zakresie, a w drugim korzystać ze zwolnienia – o ile pozwala na to stan zdrowia i nie jest to sprzeczne z celem L4.

To rozwiązanie ma dostosować system do realiów rynku pracy, ale jednocześnie może stać się przedmiotem szczególnej uwagi ZUS. Pobieranie zasiłku chorobowego przy jednoczesnym wykonywaniu innej pracy będzie wymagało zgodności z przepisami i jasnego rozdzielenia tytułów ubezpieczenia.

Źródła: Biznes Info, ZUS, ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, dane kontrolne ZUS za I półrocze 2025 r.