Wielki transport jagód nie wjechał do Unii Europejskiej. Alarm na granicy z Białorusią
Litewska straż graniczna zatrzymała transport 20 ton jagód, które miały trafić z Białorusi na rynek Unii Europejskiej. Podczas rutynowej kontroli na przejściu granicznym uruchomił się alarm wskazujący na podwyższony poziom promieniowania jonizującego. Funkcjonariusze przeprowadzili dodatkowe pomiary, które potwierdziły obecność promieniotwórczego izotopu cezu-137. Po konsultacji ze specjalistami zdecydowano, że ciężarówka nie zostanie wpuszczona na terytorium Litwy. Co istotne, nie był to pierwszy taki przypadek w ostatnich dniach.
Zatrzymanie transportu zwróciło uwagę na problem, który mimo upływu kilkudziesięciu lat od katastrofy w Czarnobylu nadal dotyczy niektórych produktów leśnych pochodzących z Europy Wschodniej. Szczególne znaczenie mają kontrole owoców i grzybów zbieranych na obszarach, gdzie w środowisku wciąż występują pozostałości substancji promieniotwórczych.
Radioaktywne skażenie żywności. Skutki katastrofy w Czarnobylu nadal są widoczne
Katastrofa elektrowni jądrowej w Czarnobylu, do której doszło 26 kwietnia 1986 roku, pozostaje jednym z najpoważniejszych wypadków nuklearnych w historii. W wyniku eksplozji i pożaru reaktora do atmosfery przedostały się znaczne ilości substancji promieniotwórczych, które następnie opadły na rozległe obszary Europy.
Szczególnie dotknięte zostały tereny dzisiejszej Ukrainy, Białorusi i Rosji. Chociaż od katastrofy minęło ponad 40 lat, niektóre izotopy nadal pozostają obecne w glebie i mogą być pobierane przez organizmy żywe.
Jednym z nich jest cez-137, którego okres połowicznego rozpadu wynosi około 30 lat. Oznacza to, że w tym czasie rozpadowi ulega połowa atomów danego izotopu, a pozostała część nadal wykazuje promieniotwórczość.
Szczególną uwagę zwraca się na produkty pochodzące z lasów, w tym grzyby oraz dziko rosnące owoce. W niektórych ekosystemach leśnych cez-137 pozostaje dostępny biologicznie i może gromadzić się w zbieranych roślinach oraz grzybach.
Z tego powodu Unia Europejska utrzymuje specjalne zasady dotyczące importu wybranych produktów spożywczych z państw dotkniętych skutkami awarii.
Regulacje obejmują między innymi Białoruś. Transporty określonych rodzajów żywności podlegają obowiązkom dokumentacyjnym i kontrolom, których celem jest niedopuszczenie do sprzedaży produktów niespełniających wymagań bezpieczeństwa.
Na początku listopada litewskie służby graniczne wykryły właśnie taki problem podczas kontroli ciężarówki przewożącej jagody leśne.
Straż graniczna zatrzymała 20 ton jagód z Białorusi. Wykryto cez-137
Do zdarzenia doszło we wtorek, 3 listopada 2026 roku, na przejściu granicznym w Solecznikach, na granicy Litwy i Białorusi.
W godzinach porannych na przejście przyjechał ciągnik siodłowy DAF zarejestrowany na Litwie, ciągnący naczepę Krone na estońskich numerach rejestracyjnych. Pojazdem kierował 46-letni obywatel Białorusi, który posiadał ważne zezwolenie na pobyt czasowy na Litwie.
Ciężarówka przewoziła 20 ton jagód leśnych, określanych również jako borówki czarne. Podczas przejazdu przez stacjonarną bramkę radiometryczną urządzenia wykryły promieniowanie przekraczające poziom naturalnego tła.
Funkcjonariusze litewskiej Państwowej Służby Ochrony Granicy (VSAT) skierowali pojazd do dodatkowej kontroli. Wykorzystali przenośny miernik mocy dawki promieniowania oraz specjalistyczne urządzenie służące do identyfikowania izotopów promieniotwórczych.
Badania wykazały, że przewożone owoce emitowały promieniowanie o mocy dawki 0,07 mikrosiwerta na godzinę. Jednocześnie potwierdzono obecność sztucznego radionuklidu cezu-137.
O wynikach niezwłocznie poinformowano litewskie Centrum Ochrony Radiologicznej. Po przeanalizowaniu informacji specjaliści zalecili niewpuszczanie transportu na teren kraju.
Straż graniczna zastosowała się do rekomendacji. Po zakończeniu formalności ciężarówka wraz z całym ładunkiem została zawrócona na Białoruś.
Oznacza to, że jagody objęte tą konkretną kontrolą nie zostały dopuszczone do obrotu na rynku Unii Europejskiej. Służby nie poinformowały natomiast o dalszych losach owoców po powrocie pojazdu na Białoruś.
Zobacz też: Kaufland rozdaje produkty za darmo. Tylko w sobotę klienci zrobią zapasy
Kolejny transport zawrócony na Białoruś. Unia Europejska kontroluje żywność
Zaledwie kilka dni przed zatrzymaniem jagód litewskie służby interweniowały w podobnej sprawie. W sobotę, 31 października, na przejściu granicznym w Miednikach zatrzymano ciężarówkę przewożącą ponad siedem ton świeżych kurek z Białorusi.
Także w tym przypadku urządzenia pomiarowe wykryły obecność cezu-137. Ładunek ważył dokładnie 7128 kilogramów, a badania wykazały moc dawki promieniowania wynoszącą 0,06 mikrosiwerta na godzinę.
Po konsultacji z litewskimi specjalistami zdecydowano o odmowie wjazdu. Ciężarówka z grzybami wróciła na Białoruś.
Łącznie w obu przypadkach służby uniemożliwiły wwiezienie do Litwy ponad 27 ton produktów leśnych.
Zasady importu takich towarów reguluje między innymi rozporządzenie wykonawcze Komisji Europejskiej 2020/1158. Określa ono wymagania dotyczące wybranych produktów pochodzących z państw dotkniętych skutkami katastrofy w Czarnobylu.
Dopuszczalny poziom skażenia cezem-137 dla większości produktów objętych tym rozporządzeniem wynosi 600 bekereli na kilogram. Przesyłki podlegają odpowiednim kontrolom, a niektóre muszą być wyposażone w urzędowe świadectwa potwierdzające zgodność z wymaganiami.
Warto jednak zaznaczyć, że wynik kontroli litewskiej ciężarówki podano w mikrosiwertach na godzinę, czyli jednostce mocy dawki promieniowania. Nie jest to ten sam parametr co aktywność promieniotwórcza wyrażana w bekerelach na kilogram.
Na podstawie samego opublikowanego wyniku nie można więc określić dokładnego poziomu skażenia jagód w odniesieniu do unijnego limitu ani wyliczyć potencjalnego narażenia osoby, która spożyłaby owoce.
Decyzja o zawróceniu transportu pokazuje jednak znaczenie kontroli granicznych. Pozwalają one zatrzymywać produkty budzące zastrzeżenia służb jeszcze przed ich wprowadzeniem na wspólny rynek.
