Więcej niż 50 gr kaucji. Polacy szukają tego symbolu na butelkach, wtedy kwota jest większa

Dwa różne symbole kaucji na jednej butelce

Zjawisko pojawiania się kilku różnych symboli kaucyjnych na jednym opakowaniu stało się faktem w wielu polskich sklepach, od dyskontów takich jak Biedronka, po największe hipermarkety. Nie jest to błąd drukarski, lecz efekt strategii biznesowej i optymalizacji procesów logistycznych.

Producenci żywności i napojów, tacy jak chociażby znany wszystkim Tymbark, coraz częściej decydują się na ujednolicenie opakowań na kilka rynków jednocześnie. Dzięki temu jedna linia produkcyjna może wytwarzać asortyment przeznaczony zarówno do Polski, jak i na Litwę czy Łotwę, bez konieczności kosztownego przezbrajania maszyn czy tworzenia osobnych partii towaru z różnymi etykietami.

Szczególnie widoczne jest to w przypadku marek własnych dużych sieci handlowych. Biedronka, która dynamicznie rozwija swoją obecność na rynku słowackim, dostarcza tam identyczne produkty, jakie znamy z rodzimych półek. W efekcie na butelce obok polskiego oznaczenia kaucji (0,50 zł) widnieje charakterystyczna litera „Z” zamknięta w strzałkach, oznaczająca słowackie „zálohované” (produkt objęty kaucją).

Dla przeciętnego klienta to tylko drobny detal, jednak dla mieszkańców regionów przygranicznych stał się on sygnałem do poszukiwania oszczędności, które przy większej skali zakupów przestają być symboliczne. Statystyki pokazują, że różnice w stawkach między krajami są na tyle istotne, że skłaniają do kalkulacji nawet osoby, które dotąd nie interesowały się ekologią.

Nawet kilkanaście groszy więcej za butelkę

Gdy przyjrzymy się twardym danym dotyczącym stawek kaucji w regionie Europy Środkowo-Wschodniej, motywacje konsumentów stają się jasne. W Polsce standardowa stawka za butelkę plastikową lub puszkę wynosi 0,50 zł. Tymczasem u naszych południowych sąsiadów na Słowacji kaucja to 0,15 euro, co przy obecnym kursie walutowym oscyluje w granicach 62–64 groszy.

Jeszcze ciekawsza sytuacja panuje na Węgrzech, gdzie za zwrot opakowania można otrzymać ok. 50 forintów, czyli w przeliczeniu blisko 60 groszy. Najniższe stawki obowiązują obecnie na Litwie i Łotwie, gdzie za butelkę odzyskamy 0,10 euro, czyli około 43 grosze.

Te dysproporcje doprowadziły do powstania zjawiska, które media i analitycy ochrzcili mianem „turystyki kaucyjnej”. W miejscowościach położonych na południu Polski odnotowano już przypadki osób, które gromadzą opakowania z podwójnym oznaczeniem, by następnie oddać je w słowackich automatach. Gdy zwrot 250 butelek w polskim systemie przyniósłby 125 złotych, ta sama operacja za granicą pozwala odzyskać ponad 160 złotych.

Różnica rzędu 35 złotych na jednym transporcie to dla wielu argument wystarczający, by przy okazji wyjazdu na tankowanie czy zakupy zabrać ze sobą worki z plastikowymi odpadami.

Zobacz też: Oddał do Auchan 611 butelek i puszek. Taki zwrot otrzymał, jest nowym rekordzistą systemu kaucyjnego

“Turystyka kaucyjna” trwa w najlepsze - ale są zagrożenia

Choć dla jednostkowego konsumenta kilka groszy różnicy to powód do zadowolenia, eksperci ds. gospodarki odpadami patrzą na ten trend z dużym niepokojem. Krzysztof Hornicki z OK Operator Kaucyjny w swoim w poście na Linkedin zwraca uwagę, że turystyka kaucyjna może prowadzić do poważnego „rozszczelnienia” krajowych systemów. Problem pojawia się w momencie, gdy opakowania posiadają te same kody EAN (unikalne numery identyfikujące produkt) w różnych krajach.

Wówczas systemy informatyczne automatów nie są w stanie zweryfikować, czy dana butelka została kupiona w Polsce, czy na Słowacji. Jeśli kaucja została pobrana w polskim sklepie, a wypłacona przez słowackiego operatora, dochodzi do zaburzenia przepływów finansowych, co w dłuższej perspektywie generuje straty dla podmiotów zarządzających systemem.

Co więcej, mechanizm ten działa w obie strony i nie zawsze sprzyja polskiemu budżetowi. Skoro na Litwie kaucja jest niższa niż w Polsce, istnieje realne ryzyko, że opakowania zakupione u naszych północno-wschodnich sąsiadów będą masowo trafiać do polskich recyklomatów. W takim scenariuszu polski system dopłacałby do każdej „importowanej” butelki, co mogłoby wymusić konieczność wprowadzenia bardziej restrykcyjnych zabezpieczeń.

Eksperci sugerują, że jedynym skutecznym rozwiązaniem może być stosowanie unikalnych kodów krajowych lub dodatkowych etykiet identyfikujących rynek sprzedaży, co jednak wiązałoby się z końcem ery tanich, uniwersalnych opakowań. Na razie jednak, dopóki systemy pozostają otwarte, polscy łowcy okazji będą uważnie studiować etykiety, zamieniając puste butelki w mały, przygraniczny biznes.