Nowe regulacje dotyczące pogrzebów wchodzą w życie. Polacy długo się o to upominali

To prawo nie uległo zmianie przez 15 lat

Śmierć bliskiej osoby wiąże się nie tylko z traumą emocjonalną, ale dla wielu rodzin oznacza również gwałtowne zderzenie z realiami finansowymi. Przez ostatnie 15 lat kwestia kosztów pochówku w Polsce stanowiła temat tabu, maskowany niewystarczającą kwotą świadczenia wypłacanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Do wczoraj, czyli do 31 grudnia 2025 roku, wysokość zasiłku była zamrożona na poziomie 4000 zł. Stawka ta, ustalona jeszcze w 2011 roku, w ówczesnych warunkach pozwalała na pokrycie znacznej części wydatków, jednak skumulowana inflacja na przestrzeni minionej dekady drastycznie obniżyła realną wartość tego wsparcia.

Organizacja pogrzebu to złożona operacja logistyczna, obejmująca szereg opłat. Największym obciążeniem są zazwyczaj usługi podstawowe, takie jak zakup trumny lub urny, przygotowanie ciała, transport oraz opłata za miejsce na cmentarzu, która w dużych miastach potrafi sięgać kilku tysięcy złotych za okres 20 lat. Do tego dochodzą koszty ceremonii, oprawy muzycznej, kwiatów oraz stypy. W latach 2024-2025 średni koszt tradycyjnego pogrzebu w aglomeracjach takich jak Warszawa, Kraków czy Wrocław oscylował w granicach 10-14 tysięcy złotych. Oznaczało to, że dotychczasowy zasiłek pokrywał zaledwie około 30-40 proc. niezbędnych wydatków. Rodziny często zmuszone były korzystać z oszczędności lub zaciągać zobowiązania finansowe. Problem ten dotykał najmocniej emerytów i osoby mniej zamożne, dla których nagły wydatek rzędu kilku tysięcy złotych stanowił trudną do pokonania barierę.

Od 1 stycznia w życie wchodzą zmiany w prawie

Data 1 stycznia 2026 roku wyznacza moment istotnej zmiany w systemie świadczeń pośmiertnych. Nowelizacja ustawy podnosi kwotę zasiłku pogrzebowego do 7000 zł. Stanowi to wzrost o 75 proc. w stosunku do stawki obowiązującej przez ostatnie półtorej dekady. Ustawodawca uznał, że utrzymywanie kwoty z 2011 roku działało na niekorzyść ubezpieczonych. Nowe przepisy wprowadzają nie tylko jednorazową podwyżkę, ale również mechanizm waloryzacji świadczenia, co ma zapobiec utracie jego wartości w wyniku procesów inflacyjnych w przyszłości.

Decyzja o podniesieniu świadczenia o 3000 zł na każdy wniosek to realne odciążenie dla domowych budżetów, ale też wydatek dla Funduszu Ubezpieczeń Społecznych liczony w miliardach złotych rocznie. Należy pamiętać, że prawo do zasiłku wynika z opłacania składki rentowej, nie jest więc formą zapomogi, lecz świadczeniem ubezpieczeniowym. 

Kwota 7000 zł przybliża polski system do standardów, w których państwo w większym stopniu partycypuje w kosztach pochówku. Analitycy rynku zalecają jednak ostrożność, wskazując na ryzyko tzw. asymetrycznej reakcji cenowej. Istnieje obawa, że branża pogrzebowa zareaguje na wyższy limit świadczenia podniesieniem cenników, przez co część dodatkowych środków trafi bezpośrednio do przedsiębiorców, a nie do rodzin zmarłych.

Zobacz też: Tyle polscy skoczkowie zarobili w tym sezonie. Kacper Tomasiak bije wszystkich na głowę

Pochówek po nowemu. Polacy odetchną z ulgą

Wejście w życie nowych regulacji wiąże się z koniecznością dopełnienia formalności, o czym przypomina Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Od dzisiaj wnioski o wypłatę świadczenia będą rozpatrywane według nowych stawek, pod warunkiem że data zgonu przypada od 1 stycznia 2026 roku. Kluczowym dokumentem pozostaje formularz Z-12. 

Prawo do ubiegania się o środki mają członkowie najbliższej rodziny, osoby obce, a także instytucje takie jak domy pomocy społecznej czy gminy, jeśli pokryły koszty pochówku. W przypadku najbliższej rodziny świadczenie przysługuje w pełnej, zryczałtowanej kwocie 7000 zł, niezależnie od wysokości poniesionych wydatków. Natomiast w przypadku osób spoza kręgu rodzinnego ZUS zwraca jedynie udokumentowane koszty, nie więcej jednak niż do wysokości ustawowego limitu.

Procedura uzyskania środków wymaga przestrzegania terminów, prawo do zasiłku wygasa po upływie 12 miesięcy od dnia śmierci osoby, po której świadczenie przysługuje. Dokumenty można składać osobiście, pocztą lub elektronicznie przez Platformę Usług Elektronicznych (PUE ZUS). Do wniosku należy dołączyć odpis skrócony aktu zgonu, oryginały rachunków oraz dokumenty potwierdzające pokrewieństwo w przypadku ubiegania się o pełną kwotę. Choć w dużych aglomeracjach suma 7000 zł nadal może nie pokryć wszystkich kosztów kompleksowej usługi, finansowa presja spoczywająca na bliskich zmarłego będzie od dziś odczuwalnie mniejsza.