Wrzucisz te opakowania do recyklomatu i nic z tego. O pieniądzach z kaucji możesz zapomnieć

Tak działa system kaucyjny w Polsce

System kaucyjny wystartował w Polsce 1 października 2025 r., wprowadzając istotne zmiany dla kupujących. Od tego dnia przy nabyciu napoju w opakowaniu oznaczonym specjalnym logotypem do ceny doliczana jest kaucja. W przypadku puszek oraz butelek PET o pojemności do 3 litrów wynosi ona 50 groszy, natomiast za większe butelki plastikowe trzeba zapłacić 1 zł kaucji. Kwota ta jest zwracana po oddaniu pustego opakowania do punktu zbiórki.

Resort klimatu podkreślał tuż po starcie nowych przepisów, że system ma przede wszystkim ograniczyć skalę zaśmiecania przestrzeni publicznej odpadami. Celem jest także wyraźne zwiększenie poziomu selektywnej zbiórki oraz poprawa wskaźników recyklingu, do których Polska jest zobowiązana w ramach unijnych regulacji. W praktyce oznacza to większą kontrolę nad obiegiem surowców i ponowne ich wykorzystanie zamiast składowania czy spalania.

Ministerstwo Klimatu i Środowiska zwracało również uwagę na aspekt edukacyjny reformy. System kaucyjny ma nie tylko usprawnić gospodarkę odpadami, ale też kształtować proekologiczne postawy wśród konsumentów. Regularne oddawanie opakowań i odzyskiwanie kaucji ma stać się codziennym nawykiem, który w dłuższej perspektywie przełoży się na większą odpowiedzialność za środowisko i bardziej świadome podejście do segregacji śmieci.

Każdy sklep o powierzchni przekraczającej 200 m² został zobowiązany do uruchomienia punktu zwrotu opakowań objętych kaucją. Mogą to być tradycyjne stanowiska obsługiwane przez personel lub nowoczesne automaty, tzw. butelkomaty, które przyjmują puszki i butelki w sposób szybki, wygodny i bezkontaktowy. Dodatkowo przepisy nakładają na operatorów systemu obowiązek zapewnienia przynajmniej jednego punktu zbiórki w każdej gminie. Dzięki temu nawet mieszkańcy małych miejscowości, gdzie brak dużych sklepów, mają łatwy dostęp do systemu i możliwość odzyskania kaucji.

Opakowania objęte systemem kaucyjnym są oznakowane w specjalny sposób

Dla konsumenta działanie systemu jest proste: do ceny napojów objętych kaucją doliczana jest określona kwota, którą można odzyskać, oddając puste opakowanie w punkcie zwrotu. Zwrot kaucji odbywa się niezależnie od miejsca zakupu - nie trzeba przedstawiać paragonu. Odbiór środków może mieć formę gotówki lub bonu do wykorzystania w sklepie, w zależności od zasad obowiązujących w danym punkcie. 

Wiele osób nie zdaje sobie również sprawy, że sam kształt butelki to za mało. Kluczowy jest kod EAN, który informuje system, czy za dany egzemplarz faktycznie pobrano opłatę w sklepie. Bez tego potwierdzenia automat potraktuje opakowanie jako zwykły odpad, za który nie przysługuje żadna kaucja. Ważne jest, aby opakowanie spełniało określone wymogi: musi być puste, nienaruszone, ze starannie zachowaną etykietą zawierającą kod kreskowy i oznaczenie systemu. Przepisy oraz specyfikacje techniczne szczegółowo określają te kryteria, aby funkcjonowanie systemu było sprawne i jednolite w całym kraju.

Choć z perspektywy klienta zmiany mogą wydawać się minimalne, w rzeczywistości wprowadzenie systemu kaucyjnego było ogromnym przedsięwzięciem logistycznym i organizacyjnym. Branża nie kryje krytyki - wielu przedsiębiorców uważa, że jego wdrożenie przebiegło chaotycznie, z licznymi problemami na starcie. Mimo to eksperci podkreślają, że w dłuższej perspektywie system ma szansę diametralnie poprawić gospodarkę odpadami i wyrobić w Polakach nowe, proekologiczne nawyki.

Wciąż jednak zdarzają się sytuacje, w których klienci nie otrzymują pieniędzy pomimo próby zwrócenia opakowania. Dlaczego niektóre pojemniki nie są przyjmowane przez automaty? Odpowiedź kryje się w technicznych wymaganiach, o których większość z nas dowiaduje się dopiero przed monitorem maszyny. 

Tych opakowań butelkomat nie przyjmie. Kaucji nie odzyskasz

Największym zaskoczeniem dla klientów próbujących odzyskać kaucję jest fakt, że recyklomat nie jest po prostu “inteligentnym koszem na śmieci” - urządzenia te są zaprogramowane do rozpoznawania konkretnych kodów kreskowych oraz specjalnych logotypów systemu kaucyjnego. Jeśli kupiliśmy napój w butelce, która pochodzi z partii towaru wyprodukowanej przed oficjalnym wejściem w życie nowych przepisów, maszyna najpewniej ją odrzuci. Poszczególne sieci handlową robią jednak wyjątki - w przypadku opakowań bez kaucji Lidl dobrowolnie wypłaca tylko 10 gr i to wyłącznie w formie kuponu na zakupy.

Sytuację komplikuje fakt, że nie każde opakowanie po napoju jest objęte tymi samymi zasadami. Choć plastikowe butelki o pojemności do 3 litrów wydają się oczywistym kandydatem do zwrotu, to już przy produktach mlecznych czy sokach sprawa wygląda inaczej. 

Butelki po mleku, kefirach czy jogurtach często wymagają zupełnie innej technologii recyklingu ze względu na zanieczyszczenia organiczne, co sprawia, że wiele systemów kaucyjnych na starcie je wyklucza. Tak samo sprawa wygląda w przypadku opakowań po środkach chemii gospodarczej, olejach, płynach technicznych czy kosmetykach - nawet jeśli są zrobione z PET, nie nadają się do wrzucenia do butelkomatu. Konsument, który nie przeczyta uważnie etykiety w poszukiwaniu symbolu zwrotnego, może spędzić kilkanaście minut na bezskutecznej walce z maszyną, która konsekwentnie wypluwa kolejne sztuki plastiku, co rodzi frustrację i zniechęca do segregacji.