Wielkie zmiany dla emerytów i rencistów. ZUS szykuje nawet 10% podwyżki na tym świadczeniu, skorzysta wielu

ZUS obsługuje miliony Polaków. Instytucja odpowiada nie tylko za emerytury

Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest jedną z najważniejszych instytucji tworzących polski system zabezpieczenia społecznego. Jego działalność dotyczy pracowników, przedsiębiorców, pracodawców, rodziców, osób przebywających na zwolnieniach lekarskich, a także emerytów i rencistów. ZUS wykonuje przepisy uchwalane przez parlament, ale sam nie ustala wieku emerytalnego, wysokości składek ani zasad przyznawania dodatkowych pieniędzy.

Do zadań Zakładu należy przede wszystkim ustalanie obowiązku podlegania ubezpieczeniom, pobieranie i rozliczanie składek oraz prowadzenie kont osób ubezpieczonych. Instytucja przyznaje i wypłaca emerytury, renty, renty rodzinne, zasiłki chorobowe, macierzyńskie, opiekuńcze i pogrzebowe. Kontroluje również prawidłowość rozliczeń płatników składek, wydaje decyzje oraz kieruje osoby zagrożone utratą zdolności do pracy na rehabilitację leczniczą.

ZUS zarządza także Funduszem Ubezpieczeń Społecznych, z którego finansowane są świadczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe. Pieniądze pochodzą między innymi ze składek opłacanych przez osoby pracujące i ich pracodawców oraz z dotacji budżetowej, gdy wpływy nie wystarczają na pokrycie wszystkich wydatków.

Znaczenie instytucji jest szczególnie widoczne w przypadku osób, dla których świadczenie stanowi podstawowe lub jedyne źródło utrzymania. ZUS odpowiada nie tylko za regularne miesięczne przelewy, lecz także za marcową waloryzację, 13. emeryturę, 14. emeryturę oraz obsługę wniosków o rentę wdowią. Błąd albo opóźnienie w wydaniu decyzji może więc bezpośrednio wpłynąć na domowy budżet świadczeniobiorcy.

Emerytury w Polsce zależą od składek. Nie każdemu przysługuje kwota minimalna

Prawo do emerytury z powszechnego systemu przysługuje zasadniczo kobietom po ukończeniu 60 lat i mężczyznom po ukończeniu 65 lat. W przypadku osób urodzonych po 31 grudnia 1948 roku do przyznania świadczenia wystarczy osiągnięcie odpowiedniego wieku i posiadanie co najmniej jednego dnia ubezpieczenia, za który została opłacona składka. Sama wysokość emerytury zależy natomiast od zgromadzonego kapitału, zwaloryzowanych składek oraz prognozowanego dalszego trwania życia.

Osobną kwestią jest prawo do podwyższenia świadczenia do kwoty minimalnej. Aby je otrzymać, kobieta musi udowodnić co najmniej 20 lat okresów składkowych i nieskładkowych, a mężczyzna 25 lat. Osoby z krótszym stażem mogą otrzymywać emeryturę wyliczoną wyłącznie na podstawie zebranego kapitału, nawet jeżeli jest ona znacznie niższa od ustawowego minimum.

Od 1 marca 2026 roku najniższa emerytura wynosi 1978,49 zł brutto. Po marcowej waloryzacji świadczenia wzrosły o 5,3 proc. ZUS podał również, że w marcu przeciętna emerytura i renta wypłacana z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wyniosła 4381 zł brutto, a liczba emerytów i rencistów obsługiwanych przez Zakład wzrosła do ponad 8 mln.

Średnia nie pokazuje jednak sytuacji wszystkich Polaków. GUS wskazał, że w 2025 roku przeciętny dochód rozporządzalny na osobę w gospodarstwach emerytów wynosił 3260 zł, a miesięczne wydatki 2140 zł. W gospodarstwach rencistów dochód był jeszcze niższy i sięgał średnio 2541 zł. Wysokie koszty żywności, energii, mieszkania, leków i leczenia sprawiają, że dla części seniorów każda dodatkowa wypłata ma istotne znaczenie.

Zobacz też: Ma 60 lat, przepracowała ponad 40. Taką emeryturę wyliczył jej ZUS

ZUS szykuje kolejne wypłaty. Renta wdowia może połączyć się z 14. emeryturą

W drugiej połowie 2026 roku część seniorów nadal będzie otrzymywała pieniądze w ramach renty wdowiej. Rozwiązanie pozwala wdowie lub wdowcowi pobierać 100 proc. jednego świadczenia, na przykład własnej emerytury, oraz 15 proc. drugiego, najczęściej renty rodzinnej. Można też wybrać odwrotny wariant: całą rentę rodzinną i 15 proc. własnego świadczenia.

Po waloryzacji z marca 2026 roku wzrósł maksymalny limit połączonych wypłat. Suma świadczeń nie może przekraczać trzykrotności najniższej emerytury, czyli obecnie 5935,47 zł brutto. Jeżeli wyliczona kwota jest wyższa, ZUS pomniejsza wypłatę o wartość przekroczenia. Nie oznacza to jednak, że w drugiej połowie 2026 roku udział drugiego świadczenia wzrośnie. Podwyżka z 15 do 25 proc. została przewidziana dopiero od 1 stycznia 2027 roku.

Kolejną dużą wypłatą będzie 14. emerytura. Jej podstawowa kwota w 2026 roku odpowiada najniższej emeryturze i wynosi 1978,49 zł brutto. Pełne świadczenie przysługuje osobom, których podstawowa emerytura lub renta nie przekracza 2900 zł brutto. Przy wyższych kwotach działa zasada "złotówka za złotówkę”, dlatego czternastka jest stopniowo pomniejszana. Nie wypłaca się jej, jeżeli po zmniejszeniu wyniosłaby mniej niż 50 zł.

Projekt przygotowany przez Ministerstwo Rodziny zakłada wypłatę 14. emerytury we wrześniu 2026 roku, razem z podstawowym świadczeniem i bez konieczności składania wniosku. Na 16 lipca termin ten wynika jednak jeszcze z projektu rozporządzenia, a nie z ostatecznie opublikowanego aktu. Senior pobierający rentę wdowią może otrzymać również czternastkę, ale przy ustalaniu jej wysokości uwzględniona zostanie łączna kwota świadczeń wypłacanych w zbiegu.