Pracownicy mogą już składać wnioski. ZUS będzie musiał dać przywileje

ZUS potwierdzi przysługujące przywileje

Zakład Ubezpieczeń Społecznych przeciętnemu Kowalskiemu kojarzy się głównie z comiesięcznym przelewem składek lub odległą perspektywą emerytury. Tymczasem instytucja ta pełni rolę gigantycznego archiwum naszej aktywności zawodowej. ZUS gromadzi dane o każdym okresie podlegania ubezpieczeniom, niezależnie od tego, czy podstawą była umowa o pracę, czy faktura wystawiona przez programistę na B2B. Do tej pory jednak te dane były użyteczne głównie w kontekście przyszłego świadczenia emerytalnego. W relacjach z pracodawcą, na przykład przy ustalaniu wymiaru urlopu, liczyły się przede wszystkim świadectwa pracy, relikt epoki, w której jedyną słuszną formą zatrudnienia był etat.

Obecny system prawny stworzył paradoks: grafik komputerowy prowadzący przez 10 lat własną działalność gospodarczą, po przejściu na etat, w świetle Kodeksu pracy startuje z pozycji debiutanta. Jego dekada doświadczenia rynkowego, choć udokumentowana wpłatami do ZUS, nie daje mu prawa do wyższego wymiaru urlopu czy dodatków stażowych. To właśnie ta niesprawiedliwość stała się impulsem do prac nad tak zwaną ustawą stażową. Nowe przepisy mają sprawić, że ZUS stanie się nie tylko poborcą danin, ale też instytucją potwierdzającą nasz rzeczywisty dorobek zawodowy, który pracodawca będzie miał obowiązek respektować.

Na te dodatki będą mogli liczyć pracownicy

Sednem nadchodzących zmian jest zrównanie praw osób pracujących na różnych podstawach prawnych w zakresie uprawnień pracowniczych. Dziś kodeksowy staż pracy determinuje przede wszystkim długość urlopu wypoczynkowego. Pracownik ze stażem krótszym niż 10 lat ma prawo do 20 dni wolnego, natomiast powyżej tego progu do 26 dni. Wliczają się tu okresy edukacji (na przykład studia to 8 lat stażu), ale lata spędzone na umowach cywilnoprawnych czy samozatrudnieniu dotychczas przepadały. W efekcie 35-latek z bogatym CV, który całe życie pracował na zleceniach, po podpisaniu pierwszej umowy o pracę otrzymywał zaledwie 20 dni urlopu.

Zgodnie z zapowiedziami Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, od 1 stycznia 2026 roku ta sytuacja ulegnie radykalnej zmianie. Do stażu pracy wliczane będą okresy prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej oraz wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia lub agencyjnej. Warunek jest jeden: podleganie w tym czasie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu. Co ciekawe, ustawodawca przewidział wyjątek dla przedsiębiorców korzystających z "ulgi na start”, którzy przez pierwsze pół roku nie płacą składek społecznych, ten okres również ma zostać zaliczony do stażu pracy. To fundamentalna zmiana filozofii: praca to praca, niezależnie od formy prawnej kontraktu.

Zobacz też: Kiedy następne wolne? Kalendarz 2026 nie zostawia złudzeń. Polaków czeka długa przerwa

Resort zdradza, jak złożyć wniosek

Aby doliczyć dodatkowe okresy pracy, konieczne jest samodzielne udokumentowanie ich u pracodawcy. Jak wskazuje Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, procedura może zostać rozpoczęta już teraz, a pracownicy mają na to 24 miesiące. Podstawowym krokiem jest zalogowanie się na indywidualne konto w e-ZUS i uzyskanie zaświadczenia z ZUS potwierdzającego okresy podlegania ubezpieczeniom społecznym. Dokument ten należy następnie przedłożyć pracodawcy jako podstawę do aktualizacji stażu pracy.

W przypadku osób, które w danym okresie nie podlegały ubezpieczeniom społecznym, np. pracowały na umowie zlecenia w czasie studiów lub w innych szczególnych okolicznościach, możliwe jest skorzystanie z alternatywnej ścieżki. Staż pracy można wówczas potwierdzić innymi dokumentami, takimi jak:

• umowy cywilnoprawne,
• rachunki do umów,
• potwierdzenia przelewów lub wyciągi z konta bankowego,
• inne dokumenty jednoznacznie wskazujące na wykonywanie pracy w określonym czasie.

Co istotne, ustawa nie wprowadza ograniczeń czasowych, jeśli chodzi o okresy, które mogą zostać zaliczone do stażu. Oznacza to, że uwzględniane będą zarówno okresy pracy po wejściu w życie przepisów (od 1 stycznia 2026 r.), jak i te sprzed tej daty, o ile zostaną odpowiednio udokumentowane. Po złożeniu dokumentów pracodawca aktualizuje staż pracy pracownika, co może mieć bezpośredni wpływ m.in. na wymiar urlopu wypoczynkowego, wysokość dodatku stażowego, długość okresu wypowiedzenia czy wysokość odprawy. Zmiany te mogą być również istotne dla osób uczestniczących w rekrutacjach, gdzie wymagany jest określony staż pracy. Jednocześnie resort pracy podkreśla, że nowe regulacje nie obejmują umów o dzieło ani praktyk studenckich, które nie będą mogły zostać wliczone do stażu pracy.