Prezydent zawetował SAFE. Wiadomo, kto straci na tym najbardziej

Czym właściwie jest program SAFE?

Zanim zrozumiemy skutki weta, musimy przyjrzeć się samej ustawie. SAFE (z ang. Security Action for Europe, co formalnie tłumaczono jako Finansowy Instrument Zwiększenia Bezpieczeństwa) to bezprecedensowy unijny mechanizm finansowy, na który Rada UE zgodziła się w maju 2025 roku. Jego nadrzędnym celem jest gwałtowne wzmocnienie przemysłu obronnego państw członkowskich w obliczu rosnących zagrożeń geopolitycznych.

Polska wynegocjowała pozycję absolutnie największego beneficjenta tego programu w całej Unii Europejskiej. Z puli 150 mld euro przeznaczonych dla całej UE, ogromna część miała przypaść właśnie nam:

• Gigantyczne środki: W ramach programu SAFE do naszego kraju miało trafić 43,7 mld euro, co w przeliczeniu daje niewyobrażalną kwotę blisko 185–200 miliardów złotych.
• Korzystne warunki: Pieniądze te miały formę niskooprocentowanych pożyczek z niezwykle długim, bo aż 45-letnim okresem spłaty oraz 10-letnim odroczeniem płatności samego kapitału. Rząd przekonywał, że są to najtańsze pieniądze, jakie państwo polskie mogłoby pozyskać na zewnętrznych rynkach.
• Wsparcie gospodarki: Kluczowym założeniem było to, że aż 89 proc. tych środków miało zostać zrealizowane w polskich fabrykach i firmach zbrojeniowych (choć minimalny unijny próg dla zakupów w UE wynosił 65 proc.), co miało napędzić rodzimą gospodarkę i dać pracę tysiącom ludzi.

Program ten miał w błyskawicznym tempie sfinansować z góry zaplanowane, ogromne zamówienia wojskowe (w tym m.in. Tarczę Wschód i amunicję 155 mm), wspierając również inne służby odpowiedzialne za bezpieczeństwo wewnętrzne kraju.

Dlaczego prezydent Karol Nawrocki zawetował ustawę?

Swoją decyzję prezydent Nawrocki umotywował w czwartkowym orędziu, uderzając w bardzo stanowcze tony obrony narodowej niezależności. Głównym argumentem za odrzuceniem europejskiego wsparcia w takiej formie była obawa o utratę polskiej suwerenności oraz gigantyczne, długofalowe koszty obsługi długu.

Zagrożenie dla suwerenności: Prezydent stwierdził, że mechanizm SAFE, pomimo deklarowanego korzystnego oprocentowania, to wciąż "zagraniczna pożyczka", która oddaje część kontroli nad polskim bezpieczeństwem w ręce instytucji z Brukseli. Wskazywał, że unijne warunki mogą narzucać, od kogo i jaki sprzęt docelowo kupujemy.

"Nigdy nie podpiszę ustawy, która uderza w naszą suwerenność, niezależność, bezpieczeństwo ekonomiczne i militarne" – oświadczył w orędziu.

Ryzyko ekonomiczne: Według Kancelarii Prezydenta, zaciągnięcie tak ogromnego kredytu w obcej walucie na blisko pół wieku niesie ze sobą ogromne ryzyko odsetkowe, które mocno obciąży przyszłe pokolenia Polaków.

Alternatywa "Polski SAFE 0 proc.": Zamiast unijnego kredytu, prezydent wskazał na własny projekt – powołanie Polskiego Funduszu Inwestycji Obronnych. Ten alternatywny program miałby być finansowany z wypracowanych przez Narodowy Bank Polski zysków (szacowanych przez Kancelarię na ponad 185 mld zł), opartych m.in. na zwiększonych rezerwach złota.

Decyzja ta spotkała się z ostrą, błyskawiczną reakcją rządu. Premier Donald Tusk skomentował w czwartek wieczorem, że "prezydent stracił szansę, aby zachować się jak patriota", odrzucając koncepcję opierania się wyłącznie na zyskach banku centralnego, gdy unijne miliardy z programu SAFE leżały już na stole.

Kto najbardziej straci na prezydenckim wecie?

Odrzucenie ustawy o SAFE nie uderza jedynie w polityczny wizerunek rządu. Ma ono bardzo realne, wręcz natychmiastowe i bolesne konsekwencje dla konkretnych sektorów funkcjonowania państwa, które z dnia na dzień zostały pozbawione prawnego i finansowego fundamentu pod gigantyczne inwestycje. Wśród największych przegranych czwartkowej decyzji znajdują się:

1. Polska zbrojeniówka i gospodarka
To zdecydowanie największy finansowy poszkodowany. Szacuje się, że tysiące polskich firm – od wielkich państwowych zakładów zbrojeniowych po mniejszych, prywatnych podwykonawców – miało w krótkim czasie rozpocząć realizację potężnych zamówień. Wstrzymanie tych blisko 200 miliardów złotych to zamrożenie rozwoju technologicznego i dotkliwe opóźnienie w modernizacji linii produkcyjnych rodzimego przemysłu obronnego, na który czekały całe lokalne społeczności.

2. Służby podległe MSWiA (Policja i Straż Graniczna)
Choć unijny program SAFE kojarzy się przeciętnemu obywatelowi głównie z zakupem czołgów i systemów obrony powietrznej, jego zapisy obejmowały również niezwykle istotne wsparcie dla służb wewnętrznych. Weto prezydenta oznacza dla nich potężny cios. Przewodniczący Zarządu Głównego NSZZ Policjantów alarmuje, że w wyniku tej decyzji sama Policja traci z dnia na dzień ponad 3 miliardy złotych. Wstrzymane środki miały być przeznaczone na najbardziej palące potrzeby funkcjonariuszy, w tym na:

• Zakup nowoczesnych kamizelek taktycznych z bezpiecznymi wkładami balistycznymi.
• Nowe, odpowiednie uzbrojenie i strategiczne zapasy amunicji.
• Wzmocnienie logistyczne oraz ochronę fizyczną polskiej granicy przez Straż Graniczną.

3. Siły Zbrojne RP
Wojsko Polskie musi w tym momencie gwałtownie zrewidować harmonogramy wielu strategicznych przetargów. Choć strona rządowa zapewnia, że weto nie zablokuje środków całkowicie i zapowiada wdrażanie tzw. "Planu B" (polegającego na wtłoczeniu funduszy do Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych za pomocą uchwały Rady Ministrów), krok prezydenta wprowadza potężny chaos prawny. Pieniądze z SAFE miały służyć obronie przeciwlotniczej, budowie infrastruktury wschodniej i mobilności wojsk – a każde opóźnienie w tej kwestii działa na niekorzyść Sił Zbrojnych.

W obliczu tak radykalnych działań głowy państwa, sytuacja polityczna oraz kwestia finansowania polskiej obronności stały się jeszcze bardziej napięte, a szef rządu zwołał na piątek na godzinę 9:00 rano nadzwyczajne posiedzenie Rady Ministrów.