Skarbówka rusza na kontrole. Pracownikom w tych branżach przyjrzą się uważniej

Cyfrowy wywiad eliminuje przypadek z pracy fiskusa

Głównym zadaniem Krajowej Administracji Skarbowej jest pobór należności podatkowych i celnych oraz kontrola prawidłowości wykonywania obowiązków podatkowych, choć zwalczanie przestępczości ekonomicznej pozostaje jednym z jej ważnych celów. Przez całe dekady przedsiębiorcy przyzwyczaili się do rutynowych, bardzo często mało efektywnych wizytacji urzędników. Ten mechanizm przeszedł jednak diametralną metamorfozę. Liczba bezpośrednich interwencji systematycznie maleje, co u wielu właścicieli firm może budować całkowicie złudne poczucie bezpieczeństwa.

Zgodnie ze statystykami liczba tradycyjnych kontroli podatkowych spadła z poziomu kilkunastu tysięcy w ubiegłych latach do niespełna dziewięciu tysięcy obecnie. Gdzie tkwi haczyk w tych optymistycznych danych? Zamiast armii inspektorów w terenie, aparat państwowy stawia na wnikliwą analitykę gabinetową. Fiskus dysponuje dziś potężnymi narzędziami cyfrowymi. Pliki JPK_VAT (zestawy danych o transakcjach przesyłane w formie elektronicznej), system STIR (narzędzie do weryfikacji przepływów na kontach bankowych) oraz algorytmy sztucznej inteligencji krzyżują miliony rekordów w ułamkach sekund.

Urzędnik nie musi już godzinami przeglądać zakurzonych segregatorów. Zanim organ zainicjuje procedurę, analitycy dysponują pełnym obrazem sytuacji podatnika. Mniejsza liczba wizytacji nie oznacza pobłażliwości dla oszustów. Eksperci odnotowują stały wzrost znaczenia kontroli celno-skarbowych i zauważalną zmianę ich struktury. Skarbówka zrezygnowała z działań po omacku i wybiera te podmioty, w przypadku których system wyliczył najwyższe prawdopodobieństwo uszczuplenia budżetu.

Fikcyjne faktury błyskawicznie namierzane przez algorytmy

Najważniejszym frontem walki z nieprawidłowościami pozostaje podatek od towarów i usług. VAT to kluczowe i najważniejsze źródło dochodów kasy państwowej, mimo że wpływy z niego stanowią mniej niż połowę całkowitych dochodów budżetu. W tym obszarze systemy informatyczne radzą sobie najlepiej, błyskawicznie wyłapując nienaturalne łańcuchy dostaw i zjawisko wprowadzania pustych faktur. Nieuczciwe firmy próbują zaniżać swoje zobowiązania, handlując dokumentami bez pokrycia w rzeczywistych transakcjach.

Skala tego zjawiska nadal potrafi mocno zaskoczyć. W minionym roku aparat skarbowy zakwestionował fałszywe dokumenty zakupowe, których łączna wartość przekroczyła dziesięć miliardów złotych. Nowoczesny nadzór opiera się na ciągłej analityce relacji między kontrahentami. Jeżeli system wykryje, że stabilna dotąd firma nagle generuje potężne koszty we współpracy z podmiotem o podejrzanym profilu działalności, algorytm automatycznie wszczyna alarm.

Ważnym obszarem zainteresowania inspektorów pozostaje również podatek dochodowy CIT badany w kontekście cen transferowych. Międzynarodowe korporacje znajdują się pod stałą obserwacją pod kątem sztucznego zawyżania kosztów. Urzędnicy sprawdzają, czy zyski nie są transferowane do jurysdykcji o korzystniejszym reżimie. Świadomi przedsiębiorcy ratują się audytami prewencyjnymi, jednak w starciu z cyfrową machiną KAS nawet drobna pomyłka księgowa może skutkować szybką i dotkliwą reakcją.

Zobacz też: Dobre wieści z ZUS dla seniorów. Pieniądze wpłyną na konto szybciej, padły daty

Gotówka i wirtualne koszyki w strefie najwyższego ryzyka

Jak wynika z raportu "Kontrole pod kontrolą. Praktyka KAS 2022–2025" Kancelarii Tomczykowski Tomczykowska, cytowanego przez Business Insider, organ wytypował pięć sektorów gospodarki. Te branże generują ogromne ryzyko nadużyć i stanowią absolutny priorytet na celowniku kontrolerów. Pierwszym z nich jest dynamicznie rosnący e-commerce. Mimo elektronizacji płatności, niektórzy internetowi sprzedawcy wciąż próbują zatajać obroty. Wykorzystują do tego tak zwane słupy, czyli podstawione osoby rejestrujące działalność w celu całkowitego uniknięcia opodatkowania.

Drugim sektorem pod stałą lupą pozostaje budownictwo, będące tradycyjnie obszarem bardzo podwyższonego ryzyka. Na placach budowy może dochodzić do zatrudniania na czarno, rozliczeń gotówkowych pod stołem oraz handlu kosztami z pomocą fikcyjnych usług wykończeniowych. Pozostałe trzy branże to niezwykle popularne usługi detaliczne: szeroko pojęta gastronomia, salony kosmetyczne oraz tysiące warsztatów samochodowych. Ich wspólnym mianownikiem pozostaje codzienny, ogromny przepływ żywej gotówki. Analitycy fiskusa doskonale zdają sobie sprawę, że w tych miejscach cały czas tętni życiem potężna szara strefa. Zjawisko to polega z reguły na nierejestrowaniu części sprzedaży na urządzeniach fiskalnych.

Jak to wygląda w praktyce? Wystarczy kilka dni dyskretnej obserwacji paragonowej prowadzonej przez funkcjonariuszy. Równie skuteczną metodą okazuje się szybki zakup kontrolowany, stanowiący legalną prowokację ze strony urzędników. Dzięki takim akcjom inspektorzy natychmiast zyskują żelazny dowód na celowe zatajanie dochodów przedsiębiorstwa. Skutkiem wpadek jest zapłata zaległego podatku wraz z wszelkimi odsetkami oraz nałożenie surowych sankcji karnych bezpośrednio na zarząd. Dzisiejszy biznes musi pogodzić się z faktem, że organy państwowe dysponują coraz szczelniejszym sitem. Ucieczka przed prawem staje się ryzykowna, a wyraźna anomalia księgowa to oficjalne zaproszenie dla inspektora. Era ślepej skarbówki odeszła do lamusa, ustępując miejsca precyzji najnowszych technologii.