Odbierasz telefon i słyszysz ciszę? To może być działanie cyberprzestępców

Łączność telefoniczna w Polsce. Połączenia krajowe i zagraniczne są rozliczane inaczej

elefonia komórkowa jest jednym z podstawowych sposobów komunikowania się Polaków. Umożliwia prowadzenie rozmów, wysyłanie wiadomości, korzystanie z internetu i kontaktowanie się ze służbami ratunkowymi. Na koniec 2025 roku w Polsce aktywnych było 67,2 mln kart SIM, jednak nie oznacza to, że każda z nich należała do innego człowieka. W tej liczbie znajdowało się 14 mln kart M2M, wykorzystywanych między innymi w alarmach, licznikach, samochodach i urządzeniach przemysłowych.

Użytkownicy telefonów mogą opłacać usługi w ramach abonamentu, oferty na kartę albo umowy łączącej kilka usług. W abonamencie klient reguluje comiesięczny rachunek, natomiast w systemie przedpłaconym wcześniej doładowuje konto. Szczegółowe zasady zależą od operatora. Pakiet może obejmować nielimitowane połączenia krajowe, wiadomości oraz określoną ilość internetu, ale numery zagraniczne, specjalne i o podwyższonej opłacie mogą być rozliczane osobno.

Połączenie krajowe odbywa się pomiędzy numerami obsługiwanymi w polskim planie numeracji. Standardowy polski numer komórkowy lub stacjonarny składa się z dziewięciu cyfr, a w zapisie międzynarodowym poprzedza go oznaczenie +48. Numery zagraniczne mogą być dłuższe i zaczynają się od kodu innego państwa, dlatego przed oddzwonieniem należy sprawdzić cały ciąg cyfr. UKE ostrzegało już przed numerami, których początek przypominał kierunkowy polskiego miasta, choć w rzeczywistości prowadziły do odległego kraju.

Połączenie międzynarodowe nie jest tym samym co roaming. Pierwsze wykonujemy, gdy przebywając w Polsce, dzwonimy na zagraniczny numer. Roaming oznacza korzystanie z polskiej karty SIM podczas pobytu za granicą. W państwach objętych unijną zasadą Roam Like At Home rozmowy są co do zasady rozliczane tak jak w kraju, z uwzględnieniem zasad uczciwego korzystania. Połączenia z Polski za granicę podlegają natomiast odrębnym stawkom, które poza objętymi regulacjami kierunkami mogą być znacznie wyższe.

Oszustwa telefoniczne w Polsce. Można stracić dane i oszczędności

Cyberprzestępcy wykorzystują telefon, ponieważ rozmowa pozwala szybko wzbudzić silne emocje. Oszust może podać się za pracownika banku, policjanta, urzędnika, konsultanta operatora, członka rodziny albo przedstawiciela firmy kurierskiej. Zwykle informuje o rzekomym zagrożeniu, takim jak włamanie na konto, podejrzany przelew, niezapłacona przesyłka czy kredyt zaciągany na dane rozmówcy.

Taka odmiana phishingu wykorzystująca głos jest nazywana vishingiem. Celem rozmowy może być uzyskanie loginu i hasła do bankowości, numeru karty, kodu BLIK, kodu z wiadomości SMS albo danych potrzebnych do przejęcia konta. Przestępcy mogą również nakłaniać do zainstalowania aplikacji służącej rzekomo do zabezpieczenia pieniędzy. W rzeczywistości program może umożliwić podgląd ekranu i zdalne sterowanie urządzeniem.

Sam numer widoczny na ekranie telefonu nie stanowi dowodu tożsamości rozmówcy. Technika CLI spoofingu pozwala zmienić prezentowany identyfikator połączenia, przez co odbiorcy może wyświetlić się prawdziwy numer infolinii banku lub innej znanej instytucji. Operatorzy mają obowiązki związane z blokowaniem i ukrywaniem rozpoznanych sfałszowanych identyfikatorów, ale zabezpieczenia nie eliminują wszystkich prób oszustwa.

Skutkiem udanego ataku może być kradzież oszczędności, wykonanie przelewu, wykorzystanie kodu BLIK, przejęcie poczty elektronicznej lub konta w mediach społecznościowych. Oszust może też zdobyć dane pozwalające przygotować kolejną, bardziej wiarygodną rozmowę. Numer telefonu, imię, bank, z którego korzysta ofiara, oraz informacje o jej rodzinie pozwalają stworzyć dopasowany scenariusz wyłudzenia.

Jeżeli dzwoniący wywiera presję, żąda danych lub każe natychmiast przelać pieniądze, należy zakończyć połączenie. Następnie można samodzielnie znaleźć oficjalny numer instytucji i wykonać nowe połączenie. Nie należy korzystać z numeru podanego przez rozmówcę ani automatycznie wybierać ostatniego połączenia z historii telefonu. Podejrzane zdarzenie można zgłosić operatorowi, Policji lub CERT Polska.

Zobacz też: Wielkie zmiany na kolei. Tusk ogłosił nowy projekt, skorzystają miliony Polaków

Głuchy telefon może sprawdzać aktywność numeru. Lepiej od razu się rozłączyć

„Głuchym” albo cichym telefonem nazywa się połączenie, podczas którego odbiorca nie słyszy rozmówcy. Po wypowiedzeniu słowa "halo” połączenie może zostać natychmiast przerwane. Nie każdy taki przypadek musi oznaczać oszustwo, ponieważ cisza może wynikać również z błędu systemu lub działania automatycznego call center. Powtarzające się telefony z nieznanych numerów należy jednak traktować jako sygnał ostrzegawczy.

Automatyczne boty mogą wybierać ogromną liczbę przypadkowych numerów. Odebranie telefonu oraz wypowiedzenie krótkiego zdania potwierdza, że numer działa i korzysta z niego człowiek. Zweryfikowany kontakt może następnie trafić do baz wykorzystywanych przy kolejnych kampaniach przestępczych. Po pewnym czasie ofiara może otrzymać SMS z fałszywym linkiem albo telefon od osoby podającej się za konsultanta banku.

Rozmowa może być także nagrywana. Krótkie próbki głosu można gromadzić i łączyć z materiałami pochodzącymi z innych źródeł, a rozwój sztucznej inteligencji zwiększa możliwości tworzenia syntetycznych nagrań. Nie oznacza to jednak, że samo wypowiedzenie jednego słowa automatycznie pozwala przestępcy zaciągnąć kredyt albo skutecznie zawrzeć umowę w imieniu odbiorcy. W przypadku telefonicznej oferty konsumenckiej przedsiębiorca musi przekazać warunki na trwałym nośniku, a umowa staje się skuteczna dopiero po ich zaakceptowaniu przez klienta.

Cichy telefon trzeba również odróżnić od oszustwa typu wangiri. W tym przypadku połączenie trwa bardzo krótko i ma pozostać nieodebrane. Cyberprzestępca liczy, że zaciekawiona osoba oddzwoni na zagraniczny albo kosztowny numer. Po nawiązaniu kontaktu mogą być odtwarzane dźwięki sugerujące, że rozmowa jeszcze się nie rozpoczęła, choć opłata jest już naliczana.

Jeżeli po odebraniu telefonu panuje cisza, najbezpieczniej nie przedstawiać się, nie potwierdzać danych i zakończyć połączenie. Nie należy oddzwaniać na nieznany numer, szczególnie gdy ma zagraniczny prefiks lub nietypową długość. Numer można zablokować i oznaczyć w telefonie jako spam. Kolejne rozmowy, podczas których ktoś powołuje się na bank, operatora lub służby, trzeba weryfikować niezależnie, nawet gdy na ekranie wyświetla się znajomy numer.