Nie tylko drogie kursy. Mózg dziecka rozwija się przez zabawę – to darmowa i najlepsza inwestycja w przyszłość

Relacje ważniejsze niż edukacyjne gadżety

Kiedy niemowlę odwzajemnia uśmiech rodzica, kiedy kilkunastomiesięczne dziecko przynosi zabawkę, by ją pokazać, albo kiedy wspólnie czytamy książkę przed snem, w mózgu dzieje się znacznie więcej, niż możemy dostrzec gołym okiem. Miliony połączeń nerwowych wzmacniają się lub zanikają, a dziecko uczy się rozumieć świat społeczny, emocje oraz zasady komunikacji. 

Pierwsze lata życia są pod tym względem wyjątkowe. Specjaliści szacują, że właśnie wtedy mózg rozwija się szybciej niż w jakimkolwiek innym okresie życia. Każde doświadczenie pozostawia ślad. Nie oznacza to jednak, że rodzice muszą nieustannie organizować dziecku rozwijające aktywności czy kupować kolejne edukacyjne gadżety. 

W rzeczywistości ogromne znaczenie mają zwykłe codzienne sytuacje. Wspólne śniadanie. Spacer. Zabawa na dywanie. Czytanie książki. Rozmowa, nawet jeśli dziecko nie potrafi jeszcze odpowiedzieć słowami.

Codzienne chwile budują mózg dziecka

Badania pokazują, że właśnie podczas takich aktywności rozwijają się umiejętności społeczne i komunikacyjne, które później będą wpływały na funkcjonowanie dziecka przez całe życie. To wtedy dziecko uczy się naprzemienności w kontakcie z drugim człowiekiem, rozpoznawania emocji, reagowania na sygnały społeczne oraz budowania relacji. 

Jak podkreśla dr hab. Anna Prokopiak, prof. UMCS, prezes Fundacji Alpha, rozwój mózgu i rozwój relacji są ze sobą nierozerwalnie związane. 

Mózg małego dziecka rozwija się w relacjach. To właśnie kontakt z drugim człowiekiem stanowi podstawę zdobywania nowych doświadczeń i umiejętności. Kiedy dziecko obserwuje twarz rodzica, reaguje na jego głos, próbuje zwrócić uwagę na interesujący przedmiot czy angażuje się we wspólną zabawę, rozwijają się kompetencje społeczne i komunikacyjne, które będą miały znaczenie na kolejnych etapach życia – mówi dr hab. Anna Prokopiak, prof. UMCS, prezes Fundacji Alpha. 

Współczesna neuronauka pokazuje również, że dzieci uczą się przede wszystkim poprzez interakcje. Zanim poznają znaczenie wielu słów, obserwują zachowania ludzi wokół siebie. Uczą się poprzez naśladowanie, reagowanie na emocje innych osób oraz wspólne przeżywanie różnych sytuacji. Dlatego tak duże znaczenie mają nawet krótkie momenty wspólnej uwagi.

Dla dorosłego może to być chwila, kiedy dziecko pokazuje lecący samolot lub znaleziony na spacerze kamyk. Dla rozwijającego się mózgu jest to jednak okazja do nauki komunikacji, budowania relacji oraz rozumienia, że doświadczeniami można dzielić się z innymi ludźmi.

Dzieci uczą się przez obserwację i naśladowanie

Coraz więcej specjalistów podkreśla, że wspieranie rozwoju dziecka nie polega wyłącznie na uczeniu nowych umiejętności. Równie ważne jest dostrzeganie sygnałów wysyłanych przez dziecko i odpowiadanie na nie. To właśnie dzięki takim codziennym interakcjom dzieci uczą się, że ich komunikaty mają znaczenie, a świat społeczny jest przewidywalny i bezpieczny. 

Wiedza na temat rozwoju mózgu najmłodszych dzieci stale się poszerza. Jednocześnie wielu rodziców przyznaje, że nie zawsze wiedzą, które zachowania warto obserwować szczególnie uważnie. Najczęściej skupiają się na pierwszych słowach i kolejnych osiągnięciach rozwojowych, znacznie rzadziej zwracając uwagę na rozwój społeczny i komunikacyjny. 

To właśnie dlatego Fundacja Alpha realizuje kampanię społeczną „Rozpoznaj Z.N.A.K.I.”. Jej celem jest zwiększanie świadomości dotyczącej rozwoju społecznego i komunikacyjnego dzieci między 11. a 30. miesiącem życia.

Kampania przypomina rodzicom o pięciu obszarach rozwoju, które mają szczególne znaczenie. Czy dziecko zwraca uwagę innych na interesujące je przedmioty? Czy naśladuje zachowania bliskich? Czy angażuje się w komunikację za pomocą gestów? Czy reaguje na własne imię? Czy interesuje się ludźmi i budowaniem relacji? Odpowiedzi na te pytania pomagają lepiej rozumieć rozwój najmłodszych dzieci.

„Rozpoznaj Z.N.A.K.I.” – na co warto zwracać uwagę w rozwoju dziecka

Wsparciem dla rodziców jest również bezpłatna aplikacja ASDetect, dostępna w języku polskim dzięki Fundacji Alpha. Narzędzie pomaga obserwować rozwój społeczny i komunikacyjny dzieci między 11. a 30. miesiącem życia. Dzięki materiałom wideo oraz praktycznym wskazówkom rodzice mogą lepiej zrozumieć zachowania charakterystyczne dla kolejnych etapów rozwoju. 

Choć rozwój mózgu kojarzy się często z czymś niezwykle skomplikowanym, jego fundamenty powstają podczas prostych codziennych sytuacji. Czasami wystarczy wspólny uśmiech, kilka minut zabawy albo chwila uwagi poświęcona dziecku, aby wydarzyło się coś naprawdę ważnego. 

Więcej informacji o kampanii „Rozpoznaj Z.N.A.K.I.” oraz bezpłatnej aplikacji ASDetect można znaleźć na stronie:

http://www.autyzmlublin.pl/wydarzenia/rozpoznaj-z-n-a-k-i/

http://www.asdetect.autyzmlublin.pl/

Projekt „Z.N.A.K.I. – wiedzieć więcej, wspierać mądrzej” współfinansowany jest ze środków PFRON – Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.