Kryzys paliw uderza w lotniska, wakacyjne plany zagrożone. Unia Europejska szykuje plan awaryjny

Architektura uzależnienia i logistyczne kruchości Starego Kontynentu

Obecna sytuacja geopolityczna rzuciła snop światła na fakt, o którym branża lotnicza wiedziała od lat, lecz rzadko podnosiła go w publicznej dyskusji: Europa jest bardziej zależna od zewnętrznych dostaw paliwa lotniczego - nafty lotniczej zwanej kerozyną - niż od jakiegokolwiek innego paliwa transportowego. To strategiczne wąskie gardło stało się palącym problemem w momencie eskalacji konfliktu na Bliskim Wschodzie. 

Aż 75% całego importu paliwa lotniczego trafiającego do europejskich portów pochodzi właśnie z tego regionu. Co gorsza, zdecydowana większość tych transportów musi pokonać Cieśninę Ormuz, która obecnie pozostaje zablokowana. To sprawia, że stabilność operacyjna linii lotniczych zależy od drożności jednego, wąskiego przesmyku wodnego, znajdującego się tysiące kilometrów od europejskich granic.

Mapa odporności energetycznej Europy przypomina obecnie mozaikę pełną skrajności. Podczas gdy Hiszpania, dysponująca ośmioma nowoczesnymi rafineriami, pozostaje eksporterem netto i relatywnie bezpieczną przystanią, kraje takie jak Wielka Brytania znajdują się w defensywie, musząc importować ponad 60% potrzebnego paliwa. Sytuację pogarsza model logistyczny przyjęty przez porty lotnicze i konsorcja paliwowe. 

Przez lata, w imię optymalizacji kosztów, rzadko utrzymywano duże, długoterminowe zapasy paliwa bezpośrednio na miejscu. Dominował model dostaw „dokładnie na czas”, który w warunkach pokoju gwarantował efektywność, ale w obliczu blokady szlaków morskich okazuje się pułapką. 

Maksymalna wydajność i chude lata europejskich rafinerii

Problemy z importem to tylko jedna strona medalu, ponieważ wewnętrzne moce przerobowe kontynentu również pozostawiają wiele do życzenia. Wiele europejskich rafinerii pracuje obecnie na granicy swoich możliwości technicznych w zakresie produkcji paliwa lotniczego. Nie jest to jednak wynik nagłego boomu inwestycyjnego, lecz raczej efekt wieloletniego regresu. W ostatnich latach całkowity potencjał rafineryjny Europy systematycznie spadał. 

Przyczyn tego stanu rzeczy należy szukać w zmniejszającym się wydobyciu ropy na własnym terenie oraz w szeroko zakrojonym zwrocie ku czystszym źródłom energii w ramach polityki klimatycznej. Transformacja energetyczna, choć niezbędna z punktu widzenia ekologii, w krótkim terminie ograniczyła elastyczność sektora paliw tradycyjnych, co w dobie kryzysu staje się potężnym obciążeniem.

W obliczu paraliżu dostaw z Bliskiego Wschodu, oczy analityków zwróciły się ku alternatywnym kierunkom, takim jak Stany Zjednoczone czy kraje afrykańskie. Jednak  zwiększenie importu z tych regionów prawdopodobnie nie zrekompensuje w pełni gigantycznej wyrwy powstałej po odcięciu dostaw z Zatoki Perskiej. 

Dodatkowym problemem są przepisy dotyczące rezerw strategicznych. Zgodnie z unijnymi regulacjami, państwa członkowskie są zobowiązane do posiadania 90-dniowych rezerw ropy naftowej, ale paradoksalnie nie ma odrębnego, twardego wymogu dotyczącego konkretnie paliwa lotniczego. Kraje mają dowolność w tym, czy wliczają kerozynę do swoich zapasów, co sprawia, że gotowość poszczególnych stolic na odcięcie od dostaw nafty jest trudna do precyzyjnego oszacowania i skrajnie zróżnicowana.

Bruksela pod presją. Co z wakacjami 2026?

Niektóre porty lotnicze już teraz wysyłają dramatyczne ostrzeżenia, sugerując, że ich obecne zasoby mogą wystarczyć na zaledwie trzy tygodnie normalnego funkcjonowania. Międzynarodowa Agencja Energetyczna (IEA, Międzynarodowa Organizacja Doradcza w Dziedzinie Energii) prognozuje, że jeśli sytuacja nie ulegnie radykalnej poprawie, Europa zmierzy się z poważnymi niedoborami paliwa do czerwca. To najgorszy możliwy moment, zbiegający się z początkiem szczytu sezonu wakacyjnego. 

Linie lotnicze już teraz przygotowują pasażerów na scenariusze obejmujące masowe odwoływanie lotów, uziemianie flot oraz gwałtowny wzrost cen biletów, będący pochodną drożejącego na rynkach surowca. Pod wpływem tych apeli, machina urzędnicza w Brukseli zaczęła pracować na wyższych obrotach. Unia Europejska przygotowuje specjalny plan awaryjny, którego publikację przewidziano na 22 kwietnia. Ma on na celu dokładne zmapowanie wszystkich dostępnych zdolności rafineryjnych na kontynencie i zapewnienie, że każde istniejące ogniwo produkcyjne będzie wykorzystywane w 100%. 

Branża lotnicza idzie jednak o krok dalej, postulując wprowadzenie ścisłego monitorowania dostaw na poziomie wspólnotowym oraz rozważenie mechanizmu wspólnych zakupów nafty lotniczej, na wzór tego, który zastosowano w przypadku gazu ziemnego po wybuchu wojny na Ukrainie.

Źródła: BiznesINFO.pl/Reuters.com