Ten szczegół od razu unieważnia testament. Eksperci ostrzegają, Polacy mogą być zaskoczeni

Podstawy prawne samodzielnego planowania spadku

Choć kojarzy się nam on głównie z uroczystym aktem u notariusza, polskie prawo cywilne daje obywatelom prostsze narzędzie: testament holograficzny (własnoręczny). To forma, którą każdy może sporządzić w zaciszu własnego gabinetu, bez udziału świadków czy urzędników. Warto jednak zrozumieć, że choć forma ta jest darmowa i w pełni legalna, to właśnie ona najczęściej pada ofiarą proceduralnych uchybień.

Testament jest bowiem czynnością prawną sformalizowaną, co oznacza, że ustawodawca przewidział konkretne rygory, których niedopełnienie skutkuje nieważnością dokumentu z mocy samego prawa. W praktyce oznacza to, że po śmierci spadkodawcy sąd nie będzie badał, jakie były jego intencje, jeśli sam dokument nie spełnia wymogów ustawowych.

Wiele osób decyduje się na spisanie ostatniej woli w momencie gwałtownego pogorszenia stanu zdrowia lub przed daleką podróżą. Eksperci prawa spadkowego podkreślają jednak, że najlepszym momentem na takie działanie jest czas, w którym dysponujemy pełną jasnością umysłu i spokojem. Testament własnoręczny ma taką samą moc prawną jak ten sporządzony w formie aktu notarialnego, o ile zostanie przygotowany rzetelnie.

Głównym wyzwaniem przy tej formie jest jednak ryzyko jego zniszczenia, zagubienia lub podważenia przez osoby, które zostały pominięte w podziale majątku. Dlatego też kluczowe staje się nie tylko to, co napiszemy, ale również jak technicznie podejdziemy do procesu tworzenia dokumentu.

Warto pamiętać, że raz sporządzony testament nie jest dany raz na zawsze. Można go w każdej chwili odwołać, zniszczyć lub zmienić, sporządzając nowy dokument. To daje ogromny komfort w sytuacjach, gdy nasze relacje rodzinne lub stan posiadania ulegają zmianie.

Każda kolejna wersja musi być przygotowana z taką samą starannością jak pierwsza. W świecie finansów i prawa mawia się, że porządek w papierach to wyraz szacunku dla następców, a testament własnoręczny jest najtańszą „polisą ubezpieczeniową” na wypadek sporów o majątek, którą możemy wypisać sobie sami.

Ten błąd podważa ważność testamentu

Najczęstszym błędem, który natychmiastowo i nieodwołalnie unieważnia testament domowy, jest użycie narzędzi cyfrowych. Wydrukowany tekst, opatrzony nawet najczytelniejszym podpisem, nie jest testamentem własnoręcznym w rozumieniu Kodeksu cywilnego. Aby dokument był ważny, musi zostać w całości napisany piórem lub długopisem przez spadkodawcę.

Nie dopuszcza się pisania na maszynie, komputerze czy korzystania z pomocy osób trzecich, które „tylko coś dopiszą”. Prawnicy ostrzegają: jeśli choćby jedno zdanie dotyczące rozporządzenia majątkiem nie wyszło spod Twojej ręki, cały testament może zostać uznany za nieważny. To rygorystyczne podejście ma na celu ochronę przed fałszerstwami i zapewnienie, że treść dokumentu rzeczywiście odzwierciedla wolę zmarłego.

Kolejnym „haczykiem”, na który zwracają uwagę specjaliści, jest kwestia podpisu. Nie wystarczy parafka, inicjały czy nieczytelny bohomaz. Prawidłowy podpis pod testamentem powinien zawierać pełne imię i nazwisko spadkodawcy, a co najważniejsze – musi znajdować się pod treścią rozporządzeń.

Podpis umieszczony na górze strony lub z boku może stać się podstawą do zakwestionowania dokumentu. Brak pełnego podpisu unieważnia dokument w sposób bezwzględny, ponieważ to właśnie on jest ostatecznym potwierdzeniem, że osoba sporządzająca pismo zakończyła proces decyzyjny i akceptuje jego treść. W sytuacjach spornych to właśnie analiza charakteru pisma pozwala grafologom potwierdzić autentyczność dokumentu, co przy wydruku komputerowym jest niemożliwe.

Równie istotna jest przejrzystość sformułowań. Choć od testamentu własnoręcznego nie wymaga się języka prawniczego, musi on być zrozumiały. Jeśli spadkodawca używa skrótów myślowych lub sprzecznych instrukcji, spadkobiercy mogą utknąć w sądzie na lata, próbując ustalić „co autor miał na myśli”.

Należy unikać warunkowania spadku (np. „zapisuję dom synowi, pod warunkiem że się ożeni”), ponieważ polskie prawo co do zasady nie uznaje takich zastrzeżeń przy powołaniu do całości spadku. Prostota jest tutaj największym sprzymierzeńcem. Jasne wskazanie: kto, co i w jakiej części otrzymuje, to najlepsza droga do szybkiego przeprowadzenia procedury spadkowej.

Zobacz też: Tyle gotówki lepiej mieć w domu na wypadek kryzysu. Kwota może zaskoczyć Polaków

Kluczowa rola daty i bezpieczne przechowywanie dokumentu

Choć mogłoby się wydawać, że data to jedynie formalny dodatek, w prawie spadkowym jej brak może stać się bombą zegarową z opóźnionym zapłonem. Brak daty (dzień, miesiąc, rok) nie zawsze automatycznie unieważnia testament, ale dzieje się tak niemal zawsze, gdy powstaje spór co do zdolności spadkodawcy do testowania lub gdy odnalezionych zostanie kilka dokumentów o różnej treści.

Bez daty niemożliwe jest ustalenie, który testament był ostatni, a to właśnie ostatnia wola jest tą wiążącą. Jeśli w chwili pisania dokumentu spadkodawca był w podeszłym wieku lub chorował, data pozwala udowodnić, że w tym konkretnym momencie działał z pełnym rozeznaniem.

Nawet najlepiej napisany testament nie zadziała, jeśli nikt go nie znajdzie. Dokument schowany zbyt głęboko, o którym nikt nie wie, jest tak samo użyteczny, jak ten nigdy nieopisany. Prawnicy radzą, aby testament przechowywać w bezpiecznym miejscu, ale jednocześnie poinformować o jego istnieniu przynajmniej jedną zaufaną osobę. Nie musi ona znać szczegółowej treści zapisów, ale powinna wiedzieć, gdzie dokument się znajduje i komu go przekazać w razie konieczności.

Warto rozważyć również depozyt u notariusza – koszt jest niewielki (zazwyczaj kilkadziesiąt złotych), a zyskujemy pewność, że testament zostanie zarejestrowany w Notarialnym Rejestrze Testamentów (NORT), co ułatwia jego odnalezienie po latach przez uprawnione osoby.