Jedno niedopatrzenie na L4 i tracisz zasiłek. Masz na to 3 dni

Jeśli w trakcie rekonwalescencji zmieniasz miejsce pobytu, masz obowiązek powiadomić o tym pracodawcę i ZUS w ciągu trzech dni. Nowy adres można zgłosić na kilka sposobów: przez profil PUE/eZUS, telefonicznie, mailem albo listem poleconym. W przypadku listu liczy się data nadania przesyłki. Warto też pamiętać, że jeśli już podczas wizyty wiesz, że będziesz chorować pod innym adresem, najlepiej od razu podać go lekarzowi wystawiającemu zaświadczenie. Pominięcie tego kroku potrafi przesądzić o wyniku ewentualnej kontroli.
 

Kto może skontrolować chorego? Tysiące weryfikacji ZUS

To, kto zapuka do drzwi, zależy przede wszystkim od wielkości firmy. Pracodawcy zgłaszający do ubezpieczenia chorobowego więcej niż 20 osób mogą kontrolować pracowników samodzielnie, korzystając z własnych kadr lub firm zewnętrznych. W mniejszych przedsiębiorstwach taką kontrolę, na wniosek szefa, przeprowadza ZUS.

Skala tych działań robi wrażenie. Jak ustaliła „Rzeczpospolita”, w drugim kwartale tego roku Zakład przeprowadził 32 138 kontroli, po których świadczenia odebrano 2732 osobom. Najwięcej nieprawidłowości wykryto na Mazowszu, gdzie zasiłek straciło 406 osób, oraz na Śląsku, gdzie decyzje objęły 370 pracowników.

Kod 1 i kod 2. Gdzie wolno przebywać na „chodzonym L4"?

To, czy w ogóle możesz legalnie przebywać poza domem, zależy od adnotacji na formularzu e-ZLA. Na formularzu e-ZLA lekarz umieszcza jedną z dwóch adnotacji, która określa zakres dopuszczalnej aktywności chorego:

Kod 1 — pacjent powinien pozostać w miejscu pobytu i może je opuścić jedynie w niezbędnych sytuacjach, na przykład w drodze do przychodni. To właśnie pod wskazanym adresem powinien zastać go kontroler.

Kod 2 („chodzone L4") — chory ma prawo zaspokajać podstawowe potrzeby życiowe, czyli między innymi wyjść po leki do apteki, zrobić niezbędne zakupy lub udać się na zaplanowaną rehabilitację, o ile pozwala na to stan jego zdrowia.

Nawet jednak kod 2 nie zwalnia z obowiązków. Jeśli ubezpieczony zamierza kurować się pod innym adresem niż domowy, nadal musi go zgłosić, a zasada zgodności z celem leczenia obowiązuje niezależnie od przyznanego kodu.

Obowiązuje tu jedna nadrzędna zasada, która ma zastosowanie bez względu na to, czy choremu przyznano kod 1, czy kod 2.
Dozwolone są czynności służące powrotowi do zdrowia, natomiast wszelkie działania, które mogą opóźnić rekonwalescencję lub mają charakter zarobkowy, narażają ubezpieczonego na utratę prawa do zasiłku. W praktyce oznacza to, że wypoczynek, wyjazdy czy prace domowe i ogrodowe mogą zostać zakwalifikowane jako wykorzystywanie zwolnienia niezgodnie z jego celem, nawet jeśli pracownik przebywa pod prawidłowo zgłoszonym adresem.

Nie było cię w domu? Jeszcze nie wszystko stracone

Jeśli kontroler nie zastał cię pod wskazanym adresem, najważniejsze jest jedno. Musisz być w stanie wyjaśnić powód swojej nieobecności. Sama nieobecność nie oznacza bowiem automatycznej utraty świadczenia. Inspektorzy powinni w miarę możliwości ponowić kontrolę, a ty masz prawo złożyć pisemne wyjaśnienia i wskazać, dlaczego nie było cię w domu. 

Tu właśnie ujawnia się znaczenie kodu na zwolnieniu. Jeśli masz kod 2, wyjście do apteki czy na rehabilitację jest w pełni zgodne z zasadami, więc wytłumaczenie nieobecności nie powinno nastręczać trudności. Inaczej wygląda sytuacja przy kodzie 1, który nakazuje leżenie. Wówczas nieobecność w domu trudniej uzasadnić i to na tobie spoczywa ciężar wykazania, że opuściłeś mieszkanie z naprawdę niezbędnego powodu, takiego jak wizyta u lekarza. Przy tym kodzie wyjście po zakupy czy załatwianie spraw urzędowych w zasadzie nie wchodzą w grę i mogą zostać uznane za złamanie wskazań lekarskich.

Nadużycie na L4. Konsekwencje bywają dotkliwe

Poważniejsze konsekwencje pojawiają się dopiero wtedy, gdy ubezpieczony odmawia wyjaśnień albo kontrola wykaże rzeczywiste nadużycie. Świadczenie przepada wówczas za cały okres zwolnienia, jeśli okaże się, że chory na przykład:

• podejmował pracę zarobkową,
• remontował mieszkanie,
• wyjechał na wypoczynek.

Warto pamiętać, że przy pracy zarobkowej nie bada się nawet tego, czy zaszkodziła ona zdrowiu, bo samo jej wykonywanie wystarczy do pozbawienia zasiłku.

W skrajnych przypadkach konsekwencje mogą sięgnąć jeszcze dalej. Pracodawca ma prawo uznać takie postępowanie za ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych, co w świetle Kodeksu pracy otwiera drogę do zwolnienia dyscyplinarnego. Każdy przypadek jest jednak oceniany indywidualnie.